บทความวิชาการ
พระไตรปิฎกศึกษา ตอน ๑
“คัมภีร์พุทธวงศ์และคัมภีร์มธุรัตถวิลาสินี”

อุทิส ศิริวรรณ

เขียน

สพฺพทานํ ธมฺมทานํ ชินาติ
ให้ธรรมะ ชนะการให้ทั้งปวง

——
เมื่อ “อายุ” ล่วงเลยมาถึงวันเวลาอันเหมาะสม
ผมก็มีเวลา “เรียนรู้” ปริยัติคือพระไตรปิฎก
ที่สนใจและอยากศึกษา

ทว่า “ชีวิต” และ “โชคชะตา”
ที่ขับเคลื่อนด้วย “ความไม่มั่นคง” และ “ความไม่แน่นอน”
ทำให้ผมต้องหันไปทำการอื่นๆ เพื่อสร้างตัว สร้างฐานะ สร้างรายได้
จนมั่นคงระดับหนึ่ง จึงมีเวลาศึกษา “ปริยัติ” คือ “พระไตรปิฎก”

——

ผมอาจมีอุปนิสัย
เหมือนนักอักษรศาสตร์ทั่วไป
คือเวลาอ่าน “ตำราหลัก”
หนังสือหนัก หนา และเนื้อหาลุ่มลึก เข้าใจยาก
อย่าง “พระไตรปิฎก”
ผมจะชอบอ่านที่เป็น “ตัวเล่ม”
ไม่ชอบอ่าน “อีบุ๊ก” หรือ “หนังสืออิเล็กทรอนิกส์” ฉบับต่างๆ

เล่มที่ผมกำลังสนใจอ่านคือ

สฺยามรฏฺฐสฺส เตปิฏกํ
สุตฺตนฺตปิฏเก ขุทฺทกนิกาโย
(ทุติโย ภาโค)
(พุทฺธวํโส จริยาปิฏกํ)
พิมพ์ครั้งที่ ๗ ปี ๒๕๕๖
พระศาสนโสภณ (แจ่ม จตฺตสลฺโล ป.ธ. ๗)
วัดมกุฏกษัตริยาราม
สมัยเป็น “พระธรรมปาโมกข์”
ได้เมตตาเป็นประธานตรวจชำระ

แล้วเสร็จในแผ่นดินของรัชกาลที่ ๗
ซึ่งได้ทรงอาราธนาให้พระเถรานุเถระผู้ทรงไว้ซึ่งพระไตรปิฎก
มีสมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหมื่นชินวรสิริวัฒน เป็นประธาน

——

เวลาอ่านพระไตรปิฎก
ผมจะไม่อ่านรวดเดียวจบ
แต่จะเลือกอ่านเนื้อหาตอนที่ผมสนใจ
อย่างห้วงเวลานี้ ผมสนใจ “พุทธวงศ์”
คือความเป็นมาของพระพุทธเจ้า ๒๕ พระองค์
ผมก็อ่านเฉพาะ “พุทธวจนะ” หน้าที่ ๔๐๐ เป็นต้นไปจนจบหน้า ๕๒๖
เป็นคำและความที่เป็น “ภาษาบาลี” ล้วนๆ

——
แนะนำสั้นๆ ง่ายๆ ว่า
ท่านที่พอมีความรู้ภาษาบาลีระดับหนึ่ง
ควรจัดเวลา “ค้นคว้า” ให้ตนเอง
เป็นการ “ทรงจำ” “กล่าว”  “บอก”
วิทยาการวิจัยพระพุทธศาสนาชั้นสูง

คือนอกจากจะอ่านพระไตรปิฎกให้แตกฉานแล้ว
สิ่งที่ควรอ่านเพิ่มเติมคือ “อรรถกถา”
ส่วน “อธิบาย” ความหมาย คำและความที่ยากในชั้น
“พระไตรปิฎก” และควรจัดเวลาค้นคว้า
“คัมภีร์สัททาวิเสส” ซึ่งก็คือ “ไวยากรณ์บาลีชั้นสูง”
ซึ่งประกอบด้วยคัมภีร์บาลีไวยากรณ์สาย
“กัจจายนะ” “โมคคัลลานะ” “สัททนีติ”
ถ้ามีเวลาค้นคว้าเพิ่มเติม
แนะนำให้อ่าน “งานวิจัย” และ “ตำรา”
ไวยากรณ์สันสกฤต ปรากฤต อรรธมาคธี และภาษาถิ่นอินเดีย
รวมถึงสิงหลต่างๆ  เพราะพบว่าปะปนอยู่ในพระไตรปิฎก พอสมควร

ความรู้ไวยากรณ์บาลี และภาษาศาสตร์อื่นๆ จะทำให้ไม่หลงในป่าอักษรคือ
“พระไตรปิฎก” ซึ่ง “อัตถะ” และ “พยัญชนะ”
แต่ละอักขระ ละเอียด สุขุม ลึกซึ้ง ยิ่งนัก

โบราณาจารย์ได้แต่งคาถาภาษาบาลีเป็นคติเตือนใจ
ผู้ที่สนใจจะศึกษาค้นคว้าพระไตรปิฎกไว้ว่า

“โย นิรุตฺตึ น สิกฺเขยฺย           สิกฺขนฺโต ปิฏกตฺตยํ
ปเท ปเท วิกงฺเขยฺย               วเน อนฺธคโช ยถา”
“ผู้ใดเมื่อจะศึกษาพระไตรปิฎก ไม่ศึกษานิรุกติศาสตร์
คือคัมภีร์ไวยากรณ์ พึงสงสัยไปเสียทุกบท คล้ายคชสารตาบอด
เดินหลงทางในป่าลึกฉะนั้น”

——-
ภาพรวม “พระไตรปิฎกศึกษา” มีคัมภีร์บาลีที่บูรพาจารย์ได้ช่วยกันแต่งขึ้น
เพื่ออธิบายคำศัพท์และความหมายของคำในพระไตรปิฎก เรียงลำดับเป็นขั้นๆ ได้ดังนี้
-คัมภีร์อรรถกถา
-คัมภีร์ฎีกา
-คัมภีร์อนุฎีกา
-คัมภีร์คัณฐี
-คัมภีร์โยชนา
-คัมภีร์สัททาวิเสส
——

คัมภีร์สัททาวิเสส คือ กลุ่มคัมภีร์ไวยากรณ์บาลีที่ว่าด้วยหลักภาษาในพระไตรปิฎก เป็นคัมภีร์พื้นฐาน แห่งความเข้าใจภาษาบาลีตลอดจนการเรียนรู้ และวินิจฉัยข้ออรรถข้อธรรมในพระไตรปิฎก ปัจจุบัน ในหอสมุดแห่งชาติปรากฏบัญชีรายชื่อกลุ่มคัมภีร์สัททาวิเสส ๑๕๓ คัมภีร์ ซึ่งรวมทั้งคัมภีร์ภาษาบาลี และสันสกฤตที่แต่งในประเทศศรีลังกา พม่า และไทย โดยเฉพาะในประเทศพม่ามีรายชื่อคัมภีร์สัททาวิเสสที่แต่งเฉพาะในประเทศ ที่เป็นภาษาบาลีจำนวน ๑๓๔ คัมภีร์

ตามความเป็นจริง สัททาวิเสสหมายความถึงกลุ่มคัมภีร์ไวยากรณ์เป็นหลัก แต่ยังมีคัมภีร์อื่น ๆ ที่ว่า ด้วยหลักภาษาซึ่งไม่ได้จัดเป็นไวยากรณ์อีก เมื่อรวมกลุ่มคัมภีร์ทั้งหมดที่เป็นอุปการะในการศึกษา พระไตรปิฎก สามารถแบ่งออกได้เป็น ๔ ประเภท คือ

๑. กลุ่มคัมภีร์ไวยากรณ์หรือสัททาวิเสส คือ คัมภีร์แสดงหลักของภาษาบาลี เช่น กัจจายน ไวยากรณ์ โมคคัลลานไวยากรณ์ และสัททนีติปกรณ์ เป็นต้น

๒. กลุ่มคัมภีร์นิฆัณฑุ คือ คัมภีร์ประเภทพจนานุกรมศัพท์ เช่น คัมภีร์อภิธานัปปทีปิกา และ คัมภีร์เอกักขรโกศ เป็นต้น

๓. กลุ่มคัมภีร์ฉันทลักษณ์ คือ คัมภีร์ว่าด้วยระเบียบในการวางคำครุ ลหุ เป็นแบบต่าง ๆ เช่น คัมภีร์วุตโตทัย คัมภีร์ฉันโทมัญชรี เป็นต้น

๔. กลุ่มคัมภีร์เกฏุกะ คือ คัมภีร์ว่าด้วยการแต่งเสียงและความหมายให้ภาษามีความไพเราะ เช่น คัมภีร์สุโพธาลังการ เป็นต้น
——–
คัมภีร์พุทธวงศ์ มีคัมภีร์ขยายความชื่อ
“มธุรัตถวิลาสินี” แปลว่า “อรรถกถาพุทธวงศ์”
ฉบับที่ผมเลือกอ่านแบ่งเป็น ๒ ภาค คือภาค ๑ และภาค ๒
ผมใช้ฉบับของมูลนิธิภูมิพโลภิกขุ ตีพิมพ์ในปี ๒๕๒๕

——

ตามประวัติ “คัมภีร์พุทธวงศ์” เป็น “บทสนทนา” ที่เป็น
“ประวัติ” และ “คำสอนพุทธ” ระหว่าง
พระพุทธเจ้ากับพระสารีบุตร พระอรหันต์ผู้เป็น “พระอัครสาวก”
เบื้องขวาของพระโคตมพุทธเจ้า ในคราวสังคายนาครั้งแรก
พระที่มาประชุมทำสังคายนาได้รวบรวมไว้ในพระสุตตันตปิฎก
ขุททกนิกาย ในฐานะที่เป็น “พุทธวจนะ” ได้ประพันธ์เป็น “คาถา”
เอาไว้ทั้งคัมภีร์

เรื่องราวโดยย่อ คัมภีร์พุทธวงศ์เกิดขึ้นในคราวที่พระพุทธองค์เสด็จไปยังเมืองกบิลพัสดุ์
เพื่อแสดงธรรมโปรดพระพุทธบิดา ครั้งนั้นได้ทรงแสดงปาฏิหาริย์ เวสสันดรชาดกโปรด
เหล่าพระประยูรญาติ ทรงเนรมิต “รัตนจงกรม” ในอากาศ

ระหว่างนั้น พระสารีบุตรได้ปุจฉาถึง “การอธิษฐานจิตตั้งความปรารถนาพุทธภูมิ”
และ “บารมี” ที่ทรงบำเพ็ญมาในแต่ละชาติ พระพุทธองค์ได้ทรง “วิสัชนา” โดยละเอียด
ถึง “ตำนานชีวิต” กว่าจะสำเร็จกลายเป็นพระพุทธเจ้าศาสดาเอกของโลกได้ ก็ได้ใช้เวลา
อันยาวนานใน “สังสารวัฏ” เป็นเวลา ๔ อสงไขยกับอีก ๑ แสนกัป  ในแต่ละชาติที่เกิด
ได้พบ “พระพุทธเจ้าในอดีต” เรียกว่า “อตีตพุทธเจ้า” หรือ “อดีตพุทธเจ้า” ถึง ๒๔ พระองค์
และทุกพระองค์ได้ “ทรงพยากรณ์” ว่าพระโคตมะพุทธเจ้าในฐานะที่เป็น “พระโพธิสัตว์”
ภายภาคหน้าจะได้ตรัสรู้พระอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณกลายเป็นพระพุทธเจ้าในอนาคต
จากนั้นได้ตรัสเล่า “ประวัติ” ของพระองค์เองด้วย รวมเป็นเรื่องราวของพระพุทธเจ้า ๒๔ พระองค์ และผนวกรวมกับเรื่องราวของพระองค์ จึงเป็น ๒๕ พระพุทธเจ้า เรียกรวมกันว่า

“พุทธวงศ์” แปลว่า “วงศ์ของพระพุทธเจ้า” ซึ่งพระโคตมะพุทธเจ้าระบุถึงเฉพาะ ๒๔ พระองค์ที่ทรงพยากรณ์ว่าพระองค์จะสำเร็จเป็นพระพุทธเจ้า แต่ในพุทธกัปของพระทีปังกรพุทธเจ้า ยังมีพระพุทธเจ้าอีก ๓ พระองค์ที่มิได้ทรงพยากรณ์เอาไว้ นั่นคือ พระตัณหังกรพุทธเจ้า พระเมธังกรพุทธเจ้า และพระสรณังกรพุทธเจ้า ซึ่งเมื่อรวมกันก็จะกลายเป็น “พระพุทธเจ้า ๒๘ พระองค์” และยังได้ทรงพยากรณ์ว่าในภัทรกัปนี้จะมีพระพุทธเจ้าคือ “พระศรีอริยเมตไตรยพุทธเจ้า” มาตรัสรู้เป็นองค์ที่ ๒๙ และพระสังคีติกาจารย์ได้รวบรวมเรื่องราวการแบ่งพระบรมสารีริกธาตุเอาไว้ในคัมภีร์พุทธวงศ์ ขุททกนิกาย พระสุตตันตปิฎก นี้ด้วย รายละเอียดจะได้นำเสนอในลำดับถัดไป
——
ส่วนคัมภีร์มธุรัตถวิภาสินี เป็นชื่อคัมภีร์อรรถกถาขยายคำและความในคัมภีร์พุทธวงศ์
คำว่า “มธุรัตถวิภาสินี” จำแนกออกเป็นได้ ๓ คำคือคำว่า “มธุร” “อัตถ” “วิภาสินี”
มธุร แปลว่าไพเราะ อัตถ แปลว่าอัตถะหรือเนื้อความ ส่วนคำว่าวิภาสินี แปลว่างดงาม รวมกันเป็น “มธุรัตถวิภาสินี” แปลว่าคัมภีร์อรรถกถานี้ “งดงามด้วยเนื้อความอันไพเราะ” และยังมีอีกชื่อเรียกว่า “มธุรัตถัปปกาสินี” แปลว่า “อรรถกถาประกาศเนื้อความอันไพเราะ”

——–

ผมมีข้อสังเกต เล่าไว้ให้เรียนรู้ว่า
“พระไตรปิฎก” มีคำและความที่ต้องทำความเข้าใจ

คำบางคำ อาจต้องใช้เวลาเพ่ง พินิจ ขบคิด เป็นวันๆ

คำบางคำอย่าง “ปโรสหสฺสํ” ผมเก็บความสงสัยเอาไว้นานถึง ๒๐ ปีเศษ

กว่าจะพบคำตอบจาก “สัททาวิเสส” คือกลุ่มคัมภีร์บาลีไวยากรณ์ชั้นสูง

ผมถึงอนุโมทนาและชื่นชมกับทุกท่าน
ที่มีส่วนร่วมเผยแผ่สนับสนุนและส่งเสริม
การจัดพิมพ์คัมภีร์บาลีสัททาวิเสส
วัดท่ามะโอ ลำปาง
วัดมหาธาตุ ท่าพระจันทร์
วัดจากแดง พระประแดง สมุทรปราการ
วัดหาดใหญ่สิตาราม หาดใหญ่ สงขลา

วัดพิชยญาติการาม คลองสาน ฝั่งธนบุรี
วัดหงส์รัตนาราม บางกอกใหญ่ ฝั่งธนบุรี
สถาบันบาลีพุทธโฆส มจร  สามพราน นครปฐม นำโดย
รองศาสตราจารย์ ดร. พระเทพสุวรรณเมธี
รองศาสตราจารย์ ดร. เวทย์ บรรณกรกุล

มูลนิธิภูมิพโลภิกขุ วัดสระเกศ

สมาคมบาลีปกรณ์ อังกฤษ
มหาวิทยาลัยโตรอนโต แคนาดา
มหาวิทยาลัยบริสโตล อังกฤษ
กลุ่มญาติโยมผู้ใจบุญชักชวนกันทำบุญสร้างคัมภีร์สัททาวิเสส
นำโดยผู้นำบุญและคณะผู้มีจิตสัทธาวงการต่างๆ
รวมถึงพระ สามเณร และญาติโยม
ที่อุทิสเวลา ทุนทรัพย์ ร่างกายและจิตวิญญาณ
ท่อง บ่น ภาวนา ทบทวน ทรงจำ เรียน กล่าว และบอก
พระบาลี
——-

ข้อค้นพบสั้นๆ จากการศึกษา “พุทธภาษิต”
ที่พระพุทธเจ้าตรัสไว้ ในคัมภีร์ “มหาวงศ์”
ต้องน้อมกราบถวายมุทิตาจิตต่อ
“พระพุทธทัตตะ มหาเถระ”
พระสงฆ์รูปนี้ เป็นผู้แต่งคัมภีร์มธุรัตถวิลาสินี
อรรถกถาขยายความคัมภีร์พุทธวงศ์โดยตรง

พระอาจารย์ท่านเป็น “พระอรรถกถาจารย์”
รุ่นเดียวกับ “พระพุทธโฆสะ” พระอรรถกถาจารย์ชื่อก้องของวงการบาลีศึกษา
ท่านพุทธทัตตะ เป็นนักปราชญ์สายพระไตรปิฎกศึกษา
มีผลงานวิชาการสำคัญคือ
๑. คัมภีร์มธุรัตถวิลาสินี
๒. คัมภีร์อภิธรรมาวตาร
๓. คัมภีร์รูปารูปวิภาค
๔. คัมภีร์วินยวินิจฉัย
๕. คัมภีร์อุตตรวินิจฉัย

ท่านพุทธทัตตะ เป็นชาวเมืองอุรคปุระ อินเดียใต้ แห่งชมพูทวีป
มีชีวิตอยู่ประมาณ พ.ศ. ๙๔๐-๑๐๐๐ ถ้านับจากปี ๒๕๖๒
ก็ประมาณ ๑,๖๐๐ ปีในอดีต

ท่านจำพรรษาและแต่งคัมภีร์บาลีไว้ที่สำนักเรียนวัดภูตมังคลคาม รัฐโจละ
อินเดียใต้ และท่านได้เดินทางไปศึกษาวิทยาการวิจัยบาลีชั้นสูงเพิ่มเติม
ที่เมืองอนุราธปุระ เกาะสิงหล ก่อนพระอรรถกถาจารย์ชื่อดัง “พระพุทธโฆสะ”

ท่านพุทธทัตตะได้ศึกษาคัมภีร์บาลีที่สำนัก “มหาวิหาร” เมืองอนุราธปุระ เกาะสิงหล
แต่ไม่ได้ “ปริวรรต” คัมภีร์อรรถกถาซึ่งแต่เดิมจดจารด้วยความหวงแหนไว้ในใบลานที่ “มหาวิหาร” เมืองอนุราธปุระ และเข้าใจว่ายังมีกระจัดกระจายตามวัดสำคัญต่างๆ บนเกาะสิงหล

มีหลักฐานค้นพบเพิ่มเติมว่า ท่านพุทธทัตตะ ขณะเดินทางมาเล่าเรียนคัมภีร์พุทธศาสนาบาลีอักษรสิงหล ได้แต่ง “วิทยานิพนธ์” ทำวิจัยเอาไว้ ๓ หัวข้อ คือ
๑. คัมภีร์ชินาลังการ
๒. คัมภีร์ทันตธาตุนิทาน และ
๓. คัมภีร์โพธิวงศ์

——

พอแต่งคัมภีร์ ๓ เล่มแล้วเสร็จ และศึกษาบาลีสิงหลระยะหนึ่ง ท่านก็เดินทางกลับอินเดียใต้ทางเรือ ระหว่างทางที่พักในหมู่เกาะกลางทะเล ได้พบกับ “พระพุทธโฆสะ” ซึ่งเดินทางจาก “พุทธคยา”
และสวนทางกัน ท่านได้เล่าให้ท่านพุทธโฆสะมหาเถระฟังว่า ท่านได้แต่งคัมภีร์สำคัญๆ คือชินาลังการ ทันตธาตุนิทาน และโพธิวงศ์ สำเร็จแล้ว ยังเหลือแต่อรรถกถา และฎีกา ขอฝากเป็นภาระธุระของท่านพุทธโฆสะมหาเถระและคณะด้วย  ขอให้ “ปริวรรต” คัมภีร์ต่างๆ เช่น  “ธัมมปทัฏฐกถา” จากอักษรสิงหลเป็นอักษรบาลีสากลที่ชาวพุทธเถรวาทสามารถเรียนรู้ได้ง่ายกว่าเดิม สะดวกกว่าเดิม และคล่องตัวกว่าเดิม แล้วขอให้รว่มกับคณะทำงานตั้งทีมงานรวบรวมคัมภีร์อรรถกถาและฎีกาอักษรสิงหลแล้วปริวรรตและแต่งแปลกลับสู่ภาษาบาลีด้วย

หลังจากแยกทางกัน ต่อมาพระมหาเถระพุทธโฆสะได้เดินทางต่อไปยังเกาะสิงหล แล้วได้ตั้งคณะทำงานช่วยกัน “ปริวรรต” และ “เรียบเรียง” คัมภีร์อรรถกถาที่เป็นอักษรสิงหลกลับสู่ภาษาบาลีที่เป็นสากลจำนวนมาก และท่านพุทธโฆสะได้ยกย่อง “คัมภีร์ชินาลังการ” ที่แต่งโดยท่านพุทธทัตตะว่าเป็นคัมภีร์ที่มีความไพเราะลึกซึ้งมาก

——-
ปฐมเหตุการณ์เกิดมีคัมภีร์มธุรัตถวิลาสินีขึ้นในชมพูทวีป
ท่านพุทธทัตตะได้กล่าวไว้ในตอนต้นคัมภีร์มธุรัตถวิลาสินีว่า “ท่านพุทธสีหะ” ได้อาราธนานิมนต์ให้ท่านพุทธทัตตะแต่งคัมภีร์นี้ขึ้นมา ตามประวัติท่านพุทธสีหะเป็นชาวสิงหลและเดินทางมาฝากตัวเป็นศิษย์เอกเรียนพระปริยัติกับท่านพุทธทัตตะ และได้รับยกย่องจากท่านพุทธทัตตะว่าท่านพุทธสีหะเป็นผู้ยินดีในพระสัทธรรมโดยเคารพ และรุ่งเรืองด้วยคุณมีศีลเป็นต้น

ตอนท้ายของคัมภีร์ ท่านพุทธทัตตะมหาเถระ คัมภีร์นี้แต่งจนแล้วเสร็จที่ “วัดกาเวริปัฏฏนวิหาร” ตั้งอยู่ริมท่าน้ำของแม่น้ำกาเวริ มีน้ำเต็มเปี่ยมตลอดเวลา เป็นสถานที่รื่นรมย์ สบายตา สบายใจ สงบ เงียบสงัด น่าพำนักพักอาศัย เป็นสัปปายะ อยู่ทางอินเดียใต้  และให้ข้อมูลไว้ว่า “ท่านกฤษณะหาสะ” หรือ “กัณหหาสะ” พราหมณ์ที่นับถือพุทธศาสนาได้สร้างเอาไว้ ท่านพราหมณ์ใจบุญสุนทาน พูดจาไพเราะ อ่อนหวาน เป็นสาธุชนคนดี

วัตถุประสงค์การแต่งคัมภีร์มธุรัตถวิลาสินี มี ๓ ข้อ
๑. เพื่อให้คำสอนของพระชินพุทธเจ้ายังโทษที่ร้ายแรงของปวงชนให้สูญสลายหายไปโดยพระบาลีตั้งอยู่ได้ตลอดกาลนาน

๒. เพื่อให้ผู้แต่งคือท่านพุทธทัตตะได้รับบุญกุสลและเจริญด้วยบุญกุศล
๓. เพื่อให้มหาชนมีสัทธาเลื่อมใสในพระบาลีสืบไป

——-

ประเด็นวิจัยที่เป็น “ข้อค้นพบ” จากคัมภีร์มธุรัตถวิลาสินีที่สำคัญๆ มี ๘ ประเด็นหลัก
๑. พระพุทธเจ้า ๒๕ พระองค์มี “อายุ” แตกต่างกัน
๒. พระพุทธเจ้า ๒๕ พระองค์มี “ความสูงต่ำของร่างกาย” แตกต่างกัน
๓. พระพุทธเจ้า ๒๕ พระองค์มี “ตระกูล”  แตกต่างกัน
๔. พระพุทธเจ้า ๒๕ พระองค์มี “ความเพียรพยายาม” แตกต่างกัน
๕. พระพุทธเจ้า ๒๕ พระองค์มี “รัศมีพระวรกาย” แตกต่างกัน
๖. พระพุทธเจ้า ๒๕ พระองค์มี “ยานพาหนะที่ใช้ขณะออกผนวช” แตกต่างกัน
๗. พระพุทธเจ้า ๒๕ พระองค์มี “ต้นโพธิ์ที่ตรัสรู้” แตกต่างกัน
๘. พระพุทธเจ้า ๒๕ พระองค์มี “บัลลังก์แท่นประทับที่ตรัสรู้” แตกต่างกัน

——

การสร้างคัมภีร์มธุรัตถวิลาสินีเป็นอักษรไทย
หลังคัมภีร์ถือกำเนิดขึ้นเป็นภาษาบาลีเมื่อ ๑,๖๐๐ ปีก่อนแล้ว ก็ได้เผยแพร่ไปตามประเทศต่างๆ ที่มีการจัดการเรียนการสอนพระปริยัติธรรมแผนกบาลี เป็นเครื่องเชิดชูเกียรติท่านพุทธทัตตะมหาเถระผู้แต่งว่าเป็น “นักปราชญ์สำคัญ” ในวงการบาลี พระไตรปิฎกศึกษา เป็นวรรณกรรมภาษาบาลีที่มีคุณค่าและคุณภาพที่สำคัญอย่างยิ่ง เมืองสยามเองได้รับเอาคัมภีร์บาลีชุดนี้ไว้นานมากแล้ว แต่ไม่ได้เปิดเผย และเผยแพร่ เพราะจดจารจารึกเอาไว้ในใบลานโดยใช้ “อักษรขอม” จดจาร มูลนิธิภูมิพโลภิกขุ ได้ยืมคัมภีร์จาก “วัดบวรนิเวศ” โดยสมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราชเจ้า มีพระเมตตากรุณาให้ยืมมาเป็นต้นฉบับปริวรรตเป็นอักษรไทย ปรากฏว่าเป็นอักษรขอมทั้งหมด ๑๔ ผูก จำนวน ๓๓๐ ลานครึ่ง ชำระเป็นอักษรไทยโดย อาจารย์ สุรัส กาญจนพบู ป.ธ. ๙ สอบทานแล้วเสร็จในปี พ.ศ. ๒๕๒๑ ใช้เวลา ๑ ปี จึงปริวรรตได้สำเร็จ พิมพ์เป็น “หนังสืออักษรบาลีไทย” ได้จำนวน ๕๔๗ หน้า และตีพิมพ์เผยแพร่ครั้งแรกในปี พ.ศ. ๒๕๒๒ เป็นการสืบสานต่องานของ “พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว” ได้ทรงริเริ่มไว้  นับเป็น “อรรถกถาภาษาบาลี” ที่ชาวไทยได้มีโอกาสศึกษาค้นคว้าและเรียนรู้เพิ่มเติมอีก ๑ คัมภีร์

——-

อุทิส ศิริวรรณ

เขียน 
——-

เรื่องราวที่จะยกมาเป็น
“กรณีศึกษา” คนสู้ชีวิตต่อไปนี้
เป็นเรื่องราวของ “ปาโบล เอสโกบาร์”
มหาเศรษฐีเจ้าของฉายา “ราชาโคเคน”
ที่ติดอันดับ ๗ มหาเศรษฐีของโลกติดๆ กันถึง ๗ ปี
ตั้งแต่ปี ๑๙๘๗-๑๙๙๓ ขณะอายุน้อยมากเพียงแค่ ๓๘-๔๔ ปี
ในไทย เราอาจไม่คุ้นเคย คุ้นหูชื่อของชายคนนี้
แต่ที่นิวยอร์ก ชื่อเสียงของเขาโด่งดังมาก คนในวงการธุรกิจรู้จักเขาดี

จากสินค้าชื่อดังของเขา ซึ่งยังคงขายดิบขายดีกระทั่งถึงบัดนี้
นั่นคือ “โคเคน” ซึ่งเหนือชั้นกว่า “กัญชา”
—–

ทุกวันนี้ ผมครุ่นคิดว่า
“ทุกความสำเร็จ มีลางบอกเหตุชัดเจนหรือไม่”
คำตอบคือ “ไม่มี”

ทุกวันนี้คนเรามี “ช่วงแห่งชีวิต” คล้ายคลึงกัน

เรียนหนังสือ
ทำงาน
แต่งงาน หรือไม่แต่งงาน
มีครอบครัว หรือไม่มีครอบครัว
เป็นหนี้สิน

เพื่อ
ซื้อรถ
ซื้อบ้าน
ซื้อที่
ซื้อกิจการ

เก็บออมเงินสด เป็นต้น

แต่คำถามคือ
“ความสำเร็จ มีลางบอกเหตุหรือไม่?”
ข้อค้นพบคือ “ไม่มี”
แต่ “เป้าหมาย” ที่นำพาชีวิตไปสู่ “ความสำเร็จ” มี

ทว่าก่อนจะค้นหาจนค้นพบ “ความสำเร็จ”
ท่านต้องตอบอีกคำถามให้ได้เสียก่อนว่า
“ทุกความล้มเหลว มีนิมิตหมายหรือไม่?”
คำตอบที่ยืนยันได้ชัดเจนคือ “ไม่มี”
แต่ “สัญญาณ” ที่บ่งชี้ว่าจะนำพาชีวิตไปพบกับสภาวะ
“เจ๊ง-เจ็บ-จน” พอมีให้เห็นอยู่

ปาโบล เอสโกบาร์

“ราชาโคเคน”

มีคติประจำใจว่า

All Empires Are Created of Fire and Blood
ทุกราชอาณาจักรสร้างขึ้นมาด้วยไฟและเลือด

——

เขาเกิดที่โคลอมเบีย ละแวกเดียวกับบราซิล เวเนเซอูล่า และเปรู ในทวีปอเมริกาใต้
รักอิสระ ชอบที่จะเป็นผู้ประกอบการตั้งแต่วัยเด็ก ทว่าสิ่งที่เขาเลือกเดินทาง คือ “หลงผิด” ตั้ง “เป้าหมาย” ชีวิตเอาไว้ผิดตั้งแต่แรก

เริ่มต้นจากลักขโมยขุดเอาป้ายและหีบศพจากหลุมศพเอาไปขายคนยากคนจนด้วยกัน ในราคาที่ย่อมเยากว่าซื้อของใหม่

หลังจากพอมีเงินทุนรอน ก็เปลี่ยนอาชีพไปทำธุรกิจลักพาตัว และเรียกค่าไถ่คนรวย

รวมถึงอาชีพที่ “สามัญชน” ไม่กระทำ อย่างเช่น “หวยปลอม” ”บุหรี่เถื่อน” “ลักขโมยรถ” สารพัดอาชีพที่ “อาชญากร” นิยม “ก่ออาชญากรรม” กระทำและปฏิบัติ

นายปาโบล เอโกบาร์ ลงมือทำทุกอาชีพ ขอเพียงให้ได้ “เงินสด” มาใช้จ่ายในแต่ละวัน

เขาก็ไม่เกี่ยง และไม่เลือกงาน ด้วยเหตุนี้ นายเอสโกบาร์ จึงมีเงินสดให้ใช้เยอะแยะมากมาย ตั้งแต่อายุน้อยๆ สมัยเป็นวัยรุ่น

——
พออายุย่างเข้า ๒๖ ปี ก็มี “มืออาชีพ”  ชักชวนเขาค้าขายทำธุรกิจ “การค้าระหว่างประเทศ” ให้ “ผลิตและจัดจำหน่าย” สินค้าที่ราคาแพงที่สุดและนิยมเสพมากที่สุด ในเมืองใหญ่อย่างนิวยอร์ก ชิคาโก แอลเอ บอสตัน วอชิงตันดีซี เป็นอาทิ สินค้าดังกล่าวเรียกว่า “โคเคน”

โดยนายปาโบล มีแหล่งวัตถุดิบคือ “ใบโคคา” จากประเทศต้นทางคือ “เปรู”  

เขาคิดค้นและทำวิจัยโดยใช้ “ห้องแล็บปฏิบัติการ” ว่าจ้าง “นักปรุงโคเคน” มืออาชีพ จำนวนมากถึง ๑๙ คน ผลิตสินค้าชื่อดังก้องโลก “โคเคน” แล้วส่งไปจัดจำหน่าย วางขายยังประเทศต่างๆ ที่มีลูกค้าเสพ “โคเคน” รวมถึงประเทศไทยด้วย

สหรัฐอเมริกา ถือเป็น “ลูกค้ารายใหญ่ที่สุด” ของเขา ว่ากันว่าเท่าที่แอบลักลอบนำไปวางจำหน่ายประมาณ ๘๐ ตันต่อวันนั้น ขายได้จริงเพียงแค่ ๑๕ ตัน ที่เหลืออีก ๖๕ ตัน ถูกจับกุมยึดเอาไว้ได้ทั้งหมด

แต่เพียงแค่ ๑๕,๐๐๐ กิโลกรัม หรือ ๑๕ ตันต่อวัน เท่านี้ก็สร้างความมั่งคั่งร่ำรวยให้แก่เขาแล้ว

ระหว่างที่เขามีอายุ ๓๘-๔๔ ปี นิตยสาร “ฟอร์บส์” ได้จัดอันดับให้เขาติดทำเนียบมหาเศรษฐีผู้มั่งคั่งร่ำรวยที่สุด เป็นอันดับ ๗ ของโลก ติดต่อกันถึงปี ๒๕๓๖ รวม ๗ ปีซ้อน

——

“โคเคน” ทำรายได้ให้เขาดีมาก สูงถึงวันละ ๒,๑๔๒ ล้านบาท (สองพัน หนึ่งร้อย สี่สิบสอง ล้านบาท) หรือเฉลี่ยปีละ ๗๘๑,๐๐๐ ล้านบาท (เจ็ดแสน แปดหมื่น หนึ่งพัน ล้านบาท)

ข้อมูลทางลับโดยซีไอเอ หรือหน่วยสืบราชการลับสหรัฐอเมริกา ยืนยันว่าเขาใช้วิธี “ฝังเงินสด” ไว้ตามหลุมฝังดินต่างๆ ๑๐๐ แห่งเศษ และแต่ละแห่ง “ฝังเงิน” เอาไว้ ประมาณ ๑๗,๕๐๐ – ๓๐,๕๐๐ ล้านบาท

——

ในสายตาของรัฐบาลโคลอมเบีย เขาคือ “ราชาโคเคน” มีหมายจับ เป็นที่ต้องการตัวของรัฐบาลกลางสหรัฐอเมริกา และรัฐบาลประเทศโคลอมเบีย

แต่ความที่เขามี “เงินสด” มากมายในมือจำนวนมหึมามหาศาล เขาจึงต่อรองกับทางรัฐบาลโคลอมเบีย ขอจำคุกตนเองในเรือนจำที่เขาลงทุนสร้างขึ้นมาขังตัวเอง

โดยคุกดังกล่าวมีโซนย่างบาร์บีคิว สนามกีฬาคือสนามฟุตบอล และที่พักตากอากาศ คล้ายรีสอร์ตมากกว่าเรือนจำ ขณะสร้างเรือนจำเขามีอายุเพียงแค่ ๔๒ ปีเท่านั้น

——

ธุรกิจโคเคน เป็นสาเหตุให้เขาฆ่าคนตายจำนวนมากมายมหาศาลถึง ๔,๐๐๐ คน เป็นไปตามหลักการของเขาคือจะเอา “เงินสด” หรือ “ลูกปืน” แทน

จากสถิติดังกล่าวพบว่า คนจำนวนมากถึง ๔ พันคนเศษ เลือกที่จะหักหลังเขา และรับเอา “ลูกปืน” แทน “เงินสด”

—–

ปาโบล ก็เหมือน “มนุษย์ปุถุชน” คือ “คนธรรมดาทั่วไป” เขารักและหวงแหนลูกสาวของเขามาก  

ครั้งหนึ่งระหว่างหลบหนีการไล่ล่าตัวจากตำรวจชุดจับกุมผู้ค้ายาเสพติด เขาติดอยู่บนเขาสูงชันกับลูกสาว ให้บังเอิญว่านางเป็นโรคอุณหภูมิร่างกายต่ำกว่าปกติ

เมื่อหายารักษาบนภูผาสูงชันไม่ได้ เขาก็ควานเอาสิ่งที่อยู่ใกล้มือคือเงินดอลลาร์สหรัฐ จำนวน ๒ ล้านเหรียญคือประมาณ ๖๐ ล้านบาทไทย เอามาเผาก่อกองไฟให้ร่างกายลูกสาวอบอุ่น เพื่อถนอมชีวิตลูกสาวเอาไว้

นอกจากนี้ เขายังใช้แนวคิด “พระเดช พระคุณ” ทำการสังคมสงเคราะห์ ช่วยเหลือผู้ยากไร้ในโคลอมเบีย ด้วยการสร้างที่พักอาศัย สนามฟุตบอล โรงเรียน

ประมาณการว่าเงินที่เขานำมาช่วยเหลือรากหญ้าทั่วประเทศโคลอมเบีย มากยิ่งกว่างบประมาณที่รัฐบาลจัดสรรให้เสียอีก

ทุกวันนี้ ยังมี “ภาพ” ของเขาติดไว้กราบไหว้บูชาตามบ้านคนยากจนยากไร้ต่างๆ ทั่วประเทศโคลอมเบีย ซึ่งนับถือและมองเขาว่าคล้ายดั่งพ่อพระ หรือโรบินฮู้ดขื่อก้อง

——

ทว่าถึงที่สุดแล้ว

“เงินซื้อทุกสิ่งไม่ได้”

ครั้งหนึ่งเขาเคยเจรจากับรัฐบาลโคลอมเบีย ขอ “ชำระหนี้สิน” ให้ทางรัฐบาลโคลอมเบีย เป็นเงินสด ๑๐,๐๐๐ ล้านเหรียญสหรัฐ หรือราว ๓ แสนล้านบาทไทย

แต่ทางรัฐบาลโคลอมเบียเลือกรับเงินสนับสนุนจากรัฐบาลอเมริกาแทน

ข้อเสนอเขาจึงถูกปฏิเสธ และตีตกไป

และเขาก็ถูกไล่ล่าเป้าหมายคือจับเป็นหรือจับตาย

————

“เงินสดมีมากมาย จนไม่รู้จะรักษาเอาไว้อย่างไร?”
ความที่เงินสดจากการค้าโคเคนมีจำนวนเยอะแยะมากมาย
นอกจากจะถูก “หนูแทะ” และ “น้ำท่วม” จมหายไปกับสายน้ำหลายแห่งแล้ว

เขาเองก็ “จำ” เงินแทบไม่หวาดไม่ไหว วงการอื่น จะค่อยๆ นับเงินสดที่เป็นเงินรายได้จนนิ้วมือล็อกบ้าง  นิ้วมือด้านบ้าง 

แต่ระบบนับเงินสดของ “ราชาโคเคน” คนนี้
ไม่เหมือนใครอื่น เขาใช้วิธีนับเงินใหม่ด้วยระบบนวัตกรรมที่เขาคิดค้นขึ้นมาเอง นั่นคือนับเงินสดโดย “ชั่งกิโล” เหมือนชั่งหนังสือพิมพ์ขาย

และแต่ละเดือน เขาต้องเสียเงินซื้อ “หนังยาง” เดือนละ ๙ หมื่นบาทเศษ เพื่อ “รัด” เงินสดเอาไว้ มิให้กระจัดกระจาย

——

“หนีอะไรก็หนีได้ แต่หนีกรรมไปไม่พ้น เป็นไปตามกฎแห่งกรรม”

ราชาโคเคน อาจไม่ได้ศึกษาคำสอนศาสนาลึกซึ้ง
จึงไม่เชื่อใน “หลักกฎแห่งกรรม” ว่า “ทำชั่วย่อมได้ชั่ว”

สุดท้าย “ดวงวิญญาณ ๔ พันกว่าชีวิต” ก็มาทวง “วิญญาณ” ออกจากร่างเขาไปในขณะที่อายุได้เพียงแค่ ๔๔ ปี ในปี ๒๕๓๖
หรือเมื่อ ๒๖ ปีก่อน

โดยเขาถูก “สังหาร” อย่างโหดเหี้ยม
จากตำรวจชุดปราบปรามเกี่ยวกับยาเสพติดของรัฐบาลโคลอมเบีย

——

วันที่เขาตาย ประมาณกันว่า มีเงินสดในมือประมาณ ๑.๐๑๘ ล้าน ล้านบาทไทย
หรือประมาณ ๓ หมื่นล้านเหรียญสหรัฐ

เรื่องราวของเขา ถูกนำมาสร้างเป็นภาพยนตร์ชื่อดังในเวลาต่อมา
ในหลายภาษา ชื่อ “Paradise Lost”
https://www.youtube.com/watch?v=V-cMEKf-PiA

เล่าเรื่องนายปาโบล เอสโกบาร์ยาวๆ
เป็นคติเตือนใจว่า
“รวยได้ด้วยความทุจริต
สุดท้าย “มัจจุราช” ก็จะปลิดชีวิตเอาไป
เสวยกรรมในนรกต่อเนื่องและยาวนาน”
เป็นไปตามกฎแห่งกรรมข้อที่ว่า
“ยาทิสํ วปเต พีชํ  ตาทิสํ ลภเต ผลํ
กลฺยาณการี กลฺยาณํ ปาปการี จ ปาปกํ”
“บุคคลหว่านพืชเช่นใด ย่อมได้รับผลเช่นนั้น
บุคคลทำความดี ย่อมได้รับความดี
ส่วนบุคคลทำความชั่ว ย่อมได้รับความชั่ว”

อยากตายจากโลกนี้ไปอย่างสงบสุขและสันติสุข

คติผม

อย่าทำบาป อย่าทำกรรมที่ให้ผลเร่าร้อน

และเดือดร้อนใจในภายหลัง

ยากดีมีจน อย่าฉ้อ อย่าฉล

อย่าคด อย่าโกง อย่าต้มตุ๋น

อย่าลวง อย่าล่อ
อย่าหลอก เอาเงินคนที่สุจริตมากินมาใช้

หาไม่แล้ว ชีวิตจะไม่ตายดี
เยี่ยง “ราชาโคเคน” นายปาโบล เอสโกบาร์

นี่คือ “กฎแห่งกรรม”  
ที่พอหาอ่านได้ ไม่ยาก ในยุคดิจิทัล

——

อุทิส ศิริวรรณ
เขียน
——–

คนที่ใจบุญสุนทาน
จิตใจจะคิดเพียงว่า “ให้”
ดังนั้น คนที่ใจบุญสุนทาน
พอทำบุญทำทานระยะหนึ่ง
จะประสบพบพานกลุ่มคนที่เป็นปุถุชน
ทั้งประเภท “เอาหน้า” และ “เอาเงิน”
เป็นเช่นนี้ แต่ไหนแต่ไรมา  นับพันนับหมื่นปี

ผู้รู้จึงสอนให้คนที่ชอบทำบุญทำทาน

“วิจัย คัดเลือก เลือกเฟ้นแล้ว จึงทำทาน”
สอนให้เกิด “หิริ ความละอาย” และ “โอตตัปปะ เกรงกลัวต่อบาป”
อย่าทำตัวเป็นคนปราศจากหิริโอตตัปปะ
อย่าทำตัวเป็น “คนกล้าเพียงดังกา”
คือ “คล้ายกับอีกา”

ไปไหนมาไหน ก็พูดพล่าม “ของกู ของกู”
เดินตามหาแต่ “เงิน”  เปล่งเสียงร้องระงมรอบสารทิศว่า

“เงินอยู่ไหน เงินอยู่ไหน”

การทำบุญทำทานอันประกอบด้วยปัญญา
คือการระลึกรับรู้ถึงความเป็นอนิจจัง ทุกขัง และอนัตตา ของผู้ให้ ของผู้รับ และของที่จะทำบุญให้ทาน
ผู้ให้ก็หมั่นระลึกถึงกฎไตรลักษณ์ ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ไม่มีตัวตน
ผู้รับก็หมั่นระลึกถึงกฎไตรลักษณ์ ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ไม่มีตัวตน
ของที่จะทำบุญทำทาน ก็เป็นไปตามกฎไตรลักษณ์ ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ไม่มีตัวตน

แต่น้อยรายจะคิดอ่านเช่นนี้ได้
ในพระไตรปิฎกพระพุทธเจ้าตรัสแต่เพียงว่า
อานิสงส์ของทาน จะมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับคุณธรรมของผู้รับ
มีผู้รู้ขยายความไว้ว่า ถ้า “ผู้ให้” และ “ผู้รับ”
เป็นเพียง “นามรูป” ที่เป็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตา
การทำบุญทำทาน ก็เป็นศูนย์
ไม่มีผลใดๆ ต่อผู้ให้ทาน
เพราะผู้รับ เป็นเพียงแค่ “นามรูป” ที่แปรปรวนตามกระแสไตรลักษณ์

อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา
การทำบุญให้ทาน
ย่อมทำให้ “ผู้ให้” ไม่เกิดปีติและสุข

ซ้ำร้ายอาจ “เลิก” ไม่ทำบุญทำทาน ตลอดไป

สู้เก็บ “เงิน” ไว้ทำแต่ “ทาน”
ที่แม้จะได้บุญน้อย หรือไม่ได้บุญใดๆ
เช่นเลี้ยงแมว เลี้ยงสุนัข

แต่ทว่า “สบายใจ” และ “เบาใจ” ดีกว่าให้ “คน”

ปลายรัชสมัยรัชกาลที่ ๖
“ย่าเหล” เลยเป็น “หมา” ตัวโปรดของพระองค์

ปลายรัชสมัยรัชกาลที่ ๙
“ทองแดง” เลยเป็น “หมาวัด” ที่ยกระดับเป็น “หมาวัง”

เพราะเหตุผลเดียวคือ “ซื่อสัตย์” แปลตรงตัวว่า “จริง”

ในคัมภีร์อรรถกถาธรรมบท เรื่องสามาวดี

มีอรรถาอธิบายไว้ชัดเจนว่า

“มนุษย์ปากอย่างใจอย่าง”

ทว่าสัตว์ดิรัจฉานทั้งหลาย

“ปากกับใจตรงกัน”

แปลว่า “ต่อหน้า” และ “ลับหลัง” ก็ตรง
ไม่เอาดีใส่ตัว ไม่เอาชั่วโยนให้คนอื่น

ไม่ปากพูดอย่าง ไม่ทำอีกอย่าง

คนที่ปากกับใจตรงกัน

ผมถึงย้ำหนักหนาว่า

เวลานี้  “เป็นบุคคลหาได้ยาก” ในโลก

——-

ในสมัยของพระกุสันธพุทธเจ้า
“ทูสีมาร” ได้ปองร้ายพระพุทธเจ้าและพระสงฆ์
ด้วยดวงจิตที่เต็มไปด้วยความหมั่นไส้ อิจฉาริษยา
เห็นว่า “พระพุทธเจ้าและพระสงฆ์” มีระดับจิตสูงกว่าและวาระจิตเหนือกว่าตน
ทว่าเมื่อทุ่มเททำซ้ำแล้วซ้ำเล่าแล้วก็ยังไม่สำเร็จ
จึงได้เข้าสิงเด็กชายคนหนึ่ง แล้ว “สั่งจิต” ให้เด็กชายลงมือ
ขว้างก้อนหินใส่พระอรหันต์นามว่า “วิธุระ”
ซึ่งเดินตามหลัง “พระกกุสันธพุทธเจ้า” จนศีรษะแตกเลือดไหลนอง

ด้วย “บาปกรรม” เช่นที่ว่านี้
ทำให้ “ทูสีมาร” ต้องบังเกิดใน “อเวจีมหานรก” ในทันทีทันใด

เป็น “กรณีศึกษา” ว่า แทนที่ “ทูสีมาร” จะได้ฉลองชัยชนะในบาปที่ทำ
กลับต้องได้รับ “ทุกข์ทรมาน” “ทุกข์ยาก” และ “ตกระกำลำบาก”
จากบาปที่ทำ กรรมที่ก่อ

แม้ว่า “ทูสีมาร” จะเป็น “พญามาร” มีอำนาจเหนือมารทั้งหลายทั้งปวง
ทว่า “อเวจีมหานรก” ซึ่งเป็นขุมนรกชั้นต่ำที่สุดใน ๓๑ ภูมิ
“พญามาร” อย่าง “ทูสีมาร” ต้องหมอบราบคาบ สยบอยู่ใต้เท้า
“นายนิรยบาล” ผู้คุมกฎ

สะท้อนความจริงว่า
ไม่ว่าตนจะอยู่ในสถานะใด เพศใด
เพศบรรพชิต หรือเพศคฤหัสถ์
“บาปที่ทำ กรรมที่ก่อ”
ย่อมตามสนองผู้ทำบาป ไม่ช้าก็เร็ว

——

เป็นเรื่องน่าแปลกว่า
“คนทั้งหลาย” ส่วนใหญ่มักจะ “ทำบาป” และ “ทำกรรม”
ที่ให้ผล “เผ็ดร้อน” และ “เร่าร้อน” แก่ตนเอง
ในที่แจ้ง และที่ลับ

เพราะคิดว่าทำแล้วตนจะได้รับความสุขสบาย

คนผู้หนึ่ง อาจลงมือฆ่าเอง หรือบงการผู้อื่นให้ลงมือฆ่า
อาจยักยอก ทุจริต คอรัปชัน ออกปาก แสวงหา “เงิน”
โดยอ้างการเป็น “ตัวแทนจัดการ” หรือ “นายหน้า” หรือ “คนจัดอีเวนต์”
และอาจพร้อมให้การในศาล ยัดเยียด ปรักปรำ ใส่ร้าย ใส่ความผู้อื่นในศาล
หรืออาจ “พูด” ในที่ลับหลัง ทำความ “เสื่อมเสีย”  “มัวหมอง” และ “เสียหาย”
แก่ผู้อื่น หรือใช้ “อำนาจ” สั่งการ ให้ผู้อื่น “เดือดร้อน” ด้วยการกระทำของตนเอง
โดยคิดว่าทำแล้ว ตนเองจะได้เงิน ได้เงินแค่จำนวนไม่มากแล้ว
กลับต้อง “มัวหมอง” และ “เสียผู้เสียคน” เพราะเงินจำนวนไม่มาก
ต้องถูกฟ้อง ถูกร้อง ร้องทุกข์กล่าวโทษ
หลายคนเมื่ออยู่ในตำแหน่งที่เรียกรับ “เงินทอง” จากอำนาจและหน้าที่
ทว่าเมื่อ “เงิน” ที่ได้รับ ไม่เป็นไปโดยชอบ ไม่ประกอบด้วยธรรม ไม่มีเหตุผลสนับสนุนเพียงพอ
สุดท้าย ก็จบชะตาชีวิตลง ด้วยความ “โทมนัส”
สิ่งที่หวังก็ไม่ได้
สิ่งที่ได้ก็ไม่ดี
สิ่งที่ไม่คิด ก็บังเกิด
สิ่งที่คิด ก็กลายเป็นอื่น

เวลานี้ หลายคน ที่ดิ้นรน ไขว่คว้า วิ่งเต้น
แสวงหา “ตำแหน่ง” “อำนาจ” และ “เงินตรา”
ทว่าสุดท้าย “ตำแหน่ง” “อำนาจ” และ “เงินตรา”
กลายเป็น “ขุยไผ่” ฆ่า “ต้นไผ่”
คือ “คน” ที่ยังเป็น “ปุถุชน”
——
ผู้ที่ดวงจิตเป็น “พุทธะ” จะฝึกและรักษา “ดวงจิต” มิให้เป็นจิตที่มีโทสะเป็นมูลเหตุ (โทสมูลจิต)
จะเฝ้าคอยระมัดระวังจิต ควบคุมการกระทำ มิให้ถูกสั่งบังคับด้วยความไม่พอใจ เรียกว่า “โทมนัสสสหรคต”
กลายเป็นดวงจิตประกอบด้วยความขัดเคือง (ปฏิฆสัมปยุตต์) แบ่งเป็น ๒ ดวงคือ ไม่มีการชักนำ (อสังขาริก) และมีการชักนำ (สสังขาริก)

การทำบุญทำทานใดๆ ให้ระมัดระวังและฝึกหัด ควบคุม กายวาจา และจิต อย่าให้การทำบุญทำทานตกอยู่ภายใต้จิตที่มีโทสะเป็นเหตุ อันได้แก่ ความโกรธ ความหมั่นไส้ ความอิจฉาริษยา ความกังวลว่าทำแล้วจะไม่ได้เงินตามที่ต้องการ ความอยากได้เงินจำนวนมาก  ความอยากได้เงินจนเกินพอดี การทำตัวกล้าประดุจกา ปราศจากยางอาย ขอเพียงรีดไถให้ได้เงิน ตามที่ตัวเองอยากได้ตามใจอยาก ทั้งที่ “กินแรง” คนอื่น อย่างเห็นได้ชัด การที่ทำงานสร้างภาพประจบสอพลอเอาหน้า ต่อหน้าสาธารณะก็สร้างภาพว่า “ทำบุญทำทาน” แต่พอลับหลังคน ทวงเงินยิกๆ ถี่และบ่อย จนน่ารำคาญ ยิ่งกว่าขอทานเมืองแขก โดยละเลยหลัก “เห็นการณ์ไกล” คบกันระยะยาว มากกว่ามองเห็นเงินก้อนเล็กๆ ระยะสั้น

——

คนที่ “ทำบุญทำทาน” แล้วได้ผลดี คือคนที่ทำตามหลักการ “ปุญญาภิสังขาร” มุ่งทำบุญทำทาน ไม่ทำดีเอาหน้า ไม่สร้างภาพ ไม่เอา “ผลงาน” คนอื่นๆ องค์กรอื่นๆ มาเป็นของตนเอง โดยเข้าข่ายลักษณะ “หน้าเงิน” และ “หน้าด้าน” ไร้ยางอาย คนที่ “ทำบุญทำทาน” ตามหลัก “ปุญญาภิสังขาร” มุ่งทำให้ “รูป” และ “นาม” บริสุทธิ์ และมีผลทำให้ “ปฏิสนธิจิต” ยกระดับอยู่ในเพดานบินที่สูง ทำให้ได้ภพชาติที่ดี เครือข่ายที่ดี พวกพ้องที่ดี บริวารที่ดี หน้าที่การงานที่ดี มีอำนาจที่ดี มีวาสนาที่ดี มีตำแหน่งที่ดี เป็น “วิบากกรรม” ฝ่ายอกุสล คิดและทำบุญใดๆ ก็สำเร็จ สำเร็จ สำเร็จ มีพวกพ้อง “มนุษย์เทวดา” ฝ่ายสัมมาทิฐิ ช่วยคิดอ่าน ช่วยทำ ช่วยกันลงขัน คนละไม้คนละมือ จนกระทั่งการทำบุญทำทานแต่ละโครงการ สำเร็จ บังเกิดมรรคผล ตามที่จิตมีสัทธาอันแรงกล้า

ส่วนคนที่มุ่งทำบุญทำทาน เป้าหมายลึกๆ ในใจที่ซ่อนเร้นไว้มิดชิดคือ มุ่ง “เอาหน้า” และ “เอาเงิน” สุดท้าย “อปุญญาภิสังขาร” อันประกอบด้วย “โลภมูลจิต ๘ ดวง” และ “โทสมูลจิต ๒ ดวง” ก็มีผล ไม่ส่งผลในวันนี้ ก็ส่งผลในวันหน้า

ไม่เร็วก็ช้า ไม่เนิ่นนาน ก็จะบังเกิดผล คิดอ่านลงทุนทำการใดๆ ตริตรองตัวเลขจนละเอียด ต่อรองขอเอายศ ขอเอาตำแหน่ง สุดท้าย “เงินที่ลงทุน” ก็เสื่อมสูญ คำพูดคำจา คนก็ไม่เชื่อถือ  เครดิตที่เคยมีสั่งสม พอตนเองหมกมุ่นกับ “อปุญญาภิสังขาร” ดวงจิตประกอบด้วย “โลภมูลจิต ๘ ดวง” และ “โทสมูลจิต ๒ ดวง”  ยศที่คาดหวัง ก็ไม่ได้ ตำแหน่งที่คาดคิด ก็กลายเป็นของคนอื่น วันทั้งวัน ก็พัวพัน หมกมุ่น มัวหมองกับ คนโลภ และคนโกรธ

คนที่เป็น “มนุษย์เทวดา” จะกำหนดจิตรำลึกนึกถึงกุสลคือการทำบุญทำทานที่ตนและผู้อื่นช่วยกันทำอยู่เป็นนิตย์ พอจิตน้อมรำลึกนึกถึงการทำบุญทำทาน จิตก็เกิดปีติเอิบอิ่ม เป็นเหตุให้เกิดความสงบ ความสุข และจิตรวมพลังเป็นหนึ่งเดียว คิดเห็นไปว่าการได้ “จ่ายเงิน” สำหรับคนที่ “ขอ” ถือว่าเป็นการฝึกหัด อบรมจิต มิให้ “เค็ม-เหนียว-เขี้ยว-เบี้ยว” และมองว่าได้ฝึกจิตและฝึกตน ให้อยู่เหนือระดับคนที่ “เอาหน้า” และคนที่ “เอาเงิน”

——
บทสรุป
จะคิดอ่าน ทำการใดๆ
ไม่ว่าจะอยู่วงการใดๆ
ให้ถามตัวเอง ตลอดเวลาว่า

จะทำบุญทำทาน เพียงเพื่อ “เอาหน้า” หรือ “เอาเงิน”
หรือจะ “เอาดี” เข้าตัว และ “เอาชั่ว” ออกจากตัวให้หมดจด ?

บทความที่ ๒๓๓
“เทคโนโลยีสั่นสะเทือนทุกวงการ
Technology Disruption”

—–

๑๗ พฤษภาคม ๒๕๖๒

—–

ผมสนใจ มอง “โลก” กว้างๆ
พยายามไม่จำกัดแค่ “สยาม”
ซึ่งยังคงวนเวียนอยู่กับ
กลุ่มคน “ขี้ขโมย” “ขอทาน”
“ปรสิต” คล้ายสมัยสงครามเย็น
ยุคที่คอมมิวนิสต์และทุนนิยม
ปะทะกันดุเดือดในช่วงกึ่งพุทธกาล

——-

วันนี้ “ความเชื่อ”
กำลังถูกเทคโนโลยี “สั่นสะเทือน” อย่างน้อย ๒ เทคโนโลยี
Robot เทคโนโลยีหุ่นยนต์
AI (Artificial Intelligence) เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์
disrupt สั่นสะเทือน
ทุกวงการ
ในยุคนี้

แต่เมืองไทย
ยังคงวนเวียน
“แก้” และ “รื้อ” กฎหมาย
ออก “กฎหมาย” เอื้อประโยชน์
พวกตน และพวกพ้อง !

——-

ยุคนี้ เป็นยุคที่ “หุ่นยนต์” ผงาด
ปัญญาประดิษฐ์ กำลังเติบโตแบบพุ่งพรวดพราด

หุ่นยนต์และปัญญาประดิษฐ์
กำลังทดแทน “คนจริง”

อนาคต ตามวัดวาอารามต่างๆ
อาจมีแต่ “หุ่นยนต์” พระ “หุ่นยนต์” สามเณร
“หุ่นยนต์” แม่ชี
“หุ่นยนต์” รปภ. คนงานวัด

ตามมหาวิทยาลัยต่างๆ
อนาคต อาจเห็น
“อาจารย์หุ่นยนต์”

เพราะข้อดีคือ
หุ่นยนต์ ไม่ต้องการสวัสดิการ
ไม่ต้องการ ค่าจ้าง
ไม่ต้องการค่าตอบแทน
ไม่ต้องการการลาพักร้อน การลาหยุด
การรักษาพยาบาล
กระทั่่ง การดูแลรักษาสวัสดิการ หลังเกษียณอายุ

แพทย์
ทนายความ
วิศวกร
นักบริหาร
ดร.
นักบัญชีชั้นสูง
พนักงานโรงงาน
พนักงานสำนักงานต่างๆ
ต่างกำลังตกเป็น “เป้าสังหาร”
ของหุ่นยนต์และปัญญาประดิษฐ์

Adidas ประกาศว่า
จะผลิต “รองเท้า” ในเยอรมันและสหรัฐอเมริกา
แทนที่จะเป็นไทย จีน หรือเวียดนาม

บริษัทฟอกซ์คอนน์
ได้สั่งซื้อ “หุ่นยนต์” ๑ ล้านตัว
มาแทนที่คนงาน ๓ ล้านคนแล้ว
เพื่อผลิตสินค้าหลักส่ง Apple

ที่สิงคโปร์ วงการค้าขาย
กำลังพูดถึง หุ่นยนต์และปัญญาประดิษฐ์
ไม่ต่างจากที่ญี่ปุ่น และสหรัฐอเมริกา

——-

วงจรชีวิต
-แต่งงาน
-มีลูก
-หาโรงเรียนดีๆ ให้ลูกเรียน
-หาครูดี คนสอนเก่งๆ ค่าตัวแพง ๆ ติวเข้ม
-หามหาวิทยาลัยดีๆ ให้เรียน
-หางานดีๆ ทำ
-อดออม ออมทรัพย์
-ไม่เป็นหนี้สิน
-ลงทุนระยะยาวในตลาดหุ้น

กำลังถูกสั่นสะเทือนด้วย
“หุ่นยนต์” และ “ปัญญาประดิษฐ์”

ยุค Gen B ใช้ได้ผล
พอถึงยุค Gen Z
กลายเป็น “ความเชื่อ” ที่ล้าสมัย !!!

บทความที่ ๒๓๒

๑๗.๕.๒๕๖๒
ข้ออรรถ ข้อธรรม
“ปรสิต ขี้ขโมย และขอทาน”
อุทิส ศิริวรรณ
เขียน
——-

ผมพูดเสมอๆ ว่า
“แพ้เป็นโจร ชนะเป็นเจ้า”
จะเอาชนะคนอาสัตย์อาธรรม์ได้ทุกวันนี้
นอกจากมือจะต้องไม่มีแผลแล้ว
ยังต้องมี “ความคิดความอ่าน”
ที่รู้เท่าทัน “กลุ่มคนที่มีปืน” “กลุ่มคนที่มีอำนาจ”
ซึ่งนวนิยายเรื่อง Atlas Shrugged เรียกกลุ่มคนที่ได้รับประโยชน์
“ชนะเป็นเจ้า” แยกออกเป็น ๓ กลุ่ม
กลุ่มแรก คือ ปรสิต
กลุ่ม ๒ คือ ขี้ขโมย
กลุ่ม ๓ คือ ขอทาน

แนวคิด คน ๓ กลุ่มนี้ น่าสนใจ เพราะกำลังแพร่หลายในประเทศที่เผด็จการ
มีอำนาจ

ยุคนี้เป็นยุคที่
ตัวกู พวกกู ถูก
ตัวมึง พวกมึง ผิด
นี่คือ “สัจธรรม” ที่บัณฑิตและสาธุชน
พึงทราบ รอบคอบ และอย่าประมาท

ทุกวงการ น่าสะพรึงกลัว ยิ่งนัก

ตัวกู พวกกู ชั่วแสนชั่วแค่ไหน ก็ถูกทุกข้อ
ตัวมึง พวกมึง ดีแสนดีแค่ไหน ก็ผิดไปหมด

สุดท้าย ไม่ติดคุก ก็ไม่มีแผ่นดินจะอยู่

ร้อนระอุ ทุกหย่อมหญ้า

ผมได้แค่ “สื่อสาร”
ความเจ็บแค้นของ “ราษฎร” “พสกนิกร”

ที่เป็นเดือดเป็นแค้น เจ็บช้ำน้ำใจ
แทนครูบาอาจารย์ พวกพ้อง พี่น้องที่
เดือดร้อนจาก “ปืนจี้” และเอา “กฎหมาย”
บังคับ ลงโทษ เล่นงาน คนกลุ่มที่ไม่ใช่ “พวกกู”

——–

ปรสิต  ในประเทศเผด็จการ เวลานี้
วางตัวดี มาดดี ผู้ดี พูดจาดูดี มีสกุล

ได้ใช้ “ทฤษฎีสมคบคิด” ร่วมกันคิดอ่าน

ร่วมกับกลุ่ม “คนมีสี” และกลุ่ม “คนจน” “คนว่างงาน” คนไม่มีงาน”
“คนตกงาน” “คนแก่” ที่พอยังมีไฟ บางกลุ่ม
ผ่าน “ระบบราชการ” ที่มี “ช่องโหว่” และ “จุดอ่อน”
รวมถึง “สภาวะรัฐล้มเหลว” เนื่องจาก “พรรคการเมืองต่างๆ”
แตกสามัคคี มัวแต่กระหายอำนาจ แก่งแย่ง แย่งชิงอำนาจ ไม่มีใครยอมใคร
เลยเกิดสภาวะ” ตาอินตานาทะเลาะกัน” แล้ว “ตาอยู่” เอาปืนจี้
เอารถเข็น เข็นคนแก่ ประคองมาประชุมกันตาม “ทฤษฎีสมคบคิด” ออกกฎหมาย
ยึดครอง “อำนาจ” ยาวนาน ๒๐ ปี เป็นอย่างน้อย

กอปรกับ “ชนในชาติ” อ่อนน้อม อ่อนโยน อ่อนแอและยอมให้ “คนมีปืน” และ “คนมีอำนาจ”
ร่วมกัน “ปล้น” เอา “ผลประโยชน์ชาติ” ไปเป็นของตนแบบ
“ด้านได้ อายอด”
“เอาดีใส่ตัว เอาชั่วโยนให้คนอื่น”

พสนกนิกร และสมณชีพราหมณ์จึงเดือดร้อน ทุกหย่อมหญ้า

——–
ในโลกยุคดิจิทัล มีหนังสือเล่มหนึ่ง เขียนขึ้นสมัยกึ่งพุทธกาล
ถึงปัจจุบันก็ยังคงทันสมัย

ผมอ่านจบไปแต่เมื่อครั้งอยู่ที่นิวยอร์ก
ทุกวันนี้จากนิวยอร์กมากว่า ๒๐ ปี
เนื้อหาสาระของหนังสือนวนิยายเล่มนี้
ยังคง “ทันสมัย” และ “อัพเดต” ตลอดเวลา

——–

ไอน์ แรนด์ นักปรัชญาเศรษฐศาสตร์
ผู้เขียน “Atlas Shrugged” เกิดที่เมืองเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก รัสเซีย
ในปี ๒๔๔๘
เธอได้เคยเห็นเหตุการณ์ปฏิวัติรัสเซีย ขณะเป็นวัยรุ่น
พรรคบอลเซวิกส์ ได้ยึดเอาทุกสิ่งทุกอย่าง
ที่พ่อเธอสร้างเอาไว้ไปจนหมดสิ้น

ต่อมาในปี  ๒๔๖๙ เธอลี้ภัยไปใช้ชีวิตที่นิวยอร์ก
การที่เธอได้เห็นทั้งระบบคอมมิวนิสต์และระบบทุนนิยม
ทำให้เธอมี “มุมมอง ๒ มิติ”
เธอได้วิจารณ์นักเศรษฐศาสตร์ตะวันตก
และนักเศรษฐศาสตร์ยึดติด “ทฤษฎีฟองสบู่” ว่า
“พวกเขามีอิสรภาพที่จะหลีกเลี่ยงไม่เผชิญหน้ากับความเป็นจริง…
แต่พวกเขายากจะก้าวข้าม “เหวลึก” ที่ตนปฏิเสธเรื่อยมาว่าไม่มีจริง…”

ไอน์ แรนด์ เปรียบเทียบ “ข้าราชการ” และ “ทหาร” ที่ยึดเอา
ทรัพย์สินที่คนอื่นหามาได้ด้วยการใช้อำนาจรัฐบังคับโดยนัยคือ

“เอาปืนจี้” กดหัวให้คนยอม ไม่กล้าต่อสู้ เพราะกลัวติดคุกและกลัวตาย
และข้าราชการตลอดถึงคนมีสีเหล่านี้ใช้อำนาจโดยอ้าง “กฎหมาย”
ยึดเอาทรัพย์สินที่ประชาชนหามาได้ยากเย็นแสนเข็ญแทบเป็นแทบตาย
ด้วย “ปืน”  และออก “กฎหมาย” ที่เอื้อต่อการ “ยึดทรัพย์” ประชาชน

ไอน์ แรนด์ เรียกข้าราชการและคนมีสีเหล่านี้ว่า “ขี้ขโมย”

และยังได้เปรียบเทียบ เรียก “กลุ่มคน” ที่รวมตัวกันในนาม

“คนยากคนจน” “คนไม่มีที่ทางทำกิน” “คนไม่มีอาชีพเป็นหลักแหล่ง” ว่า
“ขอทาน” โดยแรนด์บรรยายว่า “ขอทาน” ไม่มีความสามารถในการผลิต
จึงเรียกร้องเอา “ความมั่งคั่ง” ของผู้ผลิตมาเป็นของกลุ่มและพวกพ้องตนเอง
พวกเขาไม่พอใจความสามารถและศักยภาพของผู้ผลิต และคอยพร่ำพูดเรื่อง

“สิทธิทางศีลธรรมของพลเมือง” พร้อมๆ กับการฉวยโอกาสจากรัฐบาลโดย
“ถูกต้องตามกฎหมาย”  และแรนด์ยังมองว่ามีคนอีกจำพวก กลายร่างเป็น “ปรสิต” วางท่า วางตัวเป็น “คนดีเด่นดังด้านศีลธรรม” และ “คนดีเด่นดังด้านสติปัญญา”

คนเหล่านี้จะร่วมมือกับ “ขี้ขโมย” และ “ขอทาน” เสนอให้รัฐที่มีอำนาจปกครองจัดเก็บภาษีในอัตราที่สูง เพื่อเอามาเลี้ยงคนจนในรูปแบบของเงินสวัสดิการ เสนอให้จัดตั้งสหภาพแรงงาน และเสนอให้รัฐบาลเป็นเจ้าของกิจการที่ผูกขาดทั้งหมด เรียกร้องให้รัฐรับผิดชอบดูแลค่าใช้จ่าย งบประมาณภาครัฐ เพื่อประโยชน์ตกถึงแก่ “ปรสิต” “ขี้ขโมย” และ “ขอทาน” เสนอการวางแผนภาครัฐ กฎเกณฑ์ ระเบียบ ข้อบังคับ และจัดการสรรแบ่งปันประโยชน์ ให้ตกแก่ “ขี้ขโมย” และ “ขอทาน”

ไอน์ แรนต์ เผยแพร่หนังสือ Atlas Shrugged ในช่วง “กึ่งพุทธกาล” ตรงกับปี ๒๕๐๐ หรือเมื่อ ๖๒ ปีก่อน
หนังสือเล่มนี้ถูกโจมตีอย่างหนักตั้งแต่ช่วงแรกที่วางขาย ทว่าถึงปัจจุบันได้กลายเป็นหนังสือคลาสสิก
ผู้คนพูดถึงหนังสือเล่มนี้ว่า “เป็นหนังสือที่มีความสำคัญรองลงมาจากคัมภีร์ไบเบิล”

รายละเอียดหนังสือโดยสังเขป

http://www.asianefficiency.com/books/atlas-shrugged-by-ayn-rand/

อุทิส ศิริวรรณ
——
ผมสนใจ “ความเฮง”
และค้นพบว่า
“มโนกรรม” มีความสัมพันธ์กับ
“มหัศจรรย์ – ปาฏิหาริย์ – อานุภาพ”
—–

อุทิส ศิริวรรณ
เขียน

๘.๕.๒๕๖๒

—–

วัฒนธรรมญี่ปุ่น วิเคราะห์ตามหลักฐานทางประวัติศาสตร์
พบว่าเกิดจากการหลอมรวม ๒ คำสอนเข้าด้วยกัน
กล่าวคือ “คำสอนพุทธศาสนา” กับ “คำสอนขงจื๊อ”

เมื่อ “บูรณาการ” ๒ สิ่งเข้าด้วยกัน
จึงมีอิทธิพล ส่งผลให้คนญี่ปุ่น
มีจิตสำนึกเฉพาะตัว เป็นเอกลักษณ์แบบญี่ปุ่น
มีวัฒนธรรมประเพณีแบบญี่ปุ่น
มีแบบแผนแบบญี่ปุ่น
มีนิสัยแบบญี่ปุ่น
และมีมรรยาทแบบญี่ปุ่น
รวมถึงมี “ความคิดอ่าน” แบบญี่ปุ่น
ที่น่าสนใจศึกษาเรียนรู้ในประเด็น
“สร้างคนให้มีคุณภาพ” แบบมาตรฐานของญี่ปุ่น

หลังญี่ปุ่นเปิดประเทศเมื่อสิ้นยุคโชกุน ในสมัยเมจิ
ตรงกับปีพุทธศักราช ๒๔๑๑-๒๔๕๕
การปฏิรูปในสมัยเมจิ รัฐบาลญี่ปุ่น มีแนวคิด
มีเป้าหมายนำ “วัฒนธรรมตะวันตก” มาประยุกต์ใช้
ปรับการบริหารจัดการแบบญี่ปุ่นให้มีความทันสมัย
และมีการทบทวน “วัฒนธรรมญี่ปุ่น” โดยเฉพาะ
ขนบธรรมเนียม ประเพณี วัฒนธรรม
โดยปรับให้เป็นแบบตะวันตกที่ทันสมัยแบบเร่งด่วน
มีผลทำให้สังคมญี่ปุ่นเกิดสภาวะ
“การตื่นตระหนกทางวัฒนธรรม”
ทำให้คนญี่ปุ่นรวมตัวกันมีปฏิกิริยาต่อต้านวัฒนธรรมตะวันตกในวงกว้าง

ทว่าหลังพ่ายแพ้สงครามโลกครั้งที่ ๒
ญี่ปุ่นจำต้องรับความช่วยเหลือจากทางสหรัฐอเมริกา
เนื่องจากได้รับความบอบช้ำจากสงครามมาก
โดยเฉพาะด้านเศรษฐกิจทำให้ญี่ปุ่นฟื้นฟูประเทศได้รวดเร็ว
ส่งผลให้ “อุตสาหกรรม” ฟื้นตัวด้วยเทคโนโลยีและนวัตกรรมทันสมัย

ความทันสมัยแบบอเมริกันทำให้ญี่ปุ่นหลงใหลใฝ่ฝัน
ส่งผลให้วิถีชีวิตแบบญี่ปุ่นปรับตัวรับการเปลี่ยนแปลงครั้งยิ่งใหญ่
เกิดการสูญเสียขนบธรรมเนียมประเพณีเก่าแก่มากมาย

ฮิเดโตชิ อูเมกิ (๒๕๕๘) หน้า ๓๐-๓๕ ได้ระบุถึง “อิทธิพลต่างชาติในแดนอาทิตย์อุทัย”
หนังสือเรื่อง “Sakura” เรื่องเล่าของญี่ปุ่น โดยคนญี่ปุ่น เพื่อคนไทย สรุปว่า

สิ่งที่ญี่ปุ่นรับเข้ามาจากต่างประเทศและทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลง
มี ๖ ด้านหลัก อันประกอบด้วย

๑. การปฏิรูปด้านศิลปะ จากเดิมเน้นงานหัตถรรม ฝีมือ เช่น
จัดสวนแบบญี่ปุ่น ชงชาแบบญี่ปุ่น เครื่องปั้นดินเผาแบบญี่ปุ่น
ก็มีการรับเอาวัฒนธรรมตะวันตกเข้ามา มีการสร้างการ์ตูนมังงะ
อุตสาหกรรมการ์ตูนแอนนิเมชัน เกมคอนโซล ฯลฯ

๒. การปฏิรูปด้านอาหาร เช่น “ราเม็ง” รับเอาอิทธิพลจากจีน
“แกงกะหรี่ญี่ปุ่น” รับเอาอิทธิพลจาก “สตูว์” ของอังกฤษ

๓. การปฏิรูปด้านดนตรี มีการรับเอา “ดนตรีตะวันตก” เข้ามาเป็นส่วนหนึ่ง
ของวงการดนตรีญี่ปุ่น เช่น วัฒนธรรมดนตรี เจ-ป๊อป การเล่นคอนเสิร์ต
ซิมโฟนี่หมายเลข ๙ ของบีโธเฟน

๔. การปฏิรูปด้านวรรณกรรม มีนักเขียนหัวก้าวหน้าทันสมัย เกิดขึ้นในแวดวงวรรณกรรม
หลายคน เช่น ริวโนซูเกะ อากูตากาวะ ฮารูกิ มูราคามิ

๕. การปฏิรูปด้านกฎหมาย เดิมญี่ปุ่นรับเอาต้นแบบกฎหมายจากจีน ก็มีการปรับใช้
กฎหมายจากเยอรมันมาเป็นต้นแบบประมวลกฎหมายแพ่ง

๖. การปฏิรูปด้านเทคโนโลยี แม้ญี่ปุ่นจะมีสถิติจดสิทธิบัตรเป็นอันดับ ๓ ของโลก
และเป็นผู้นำวิจัยด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีทันสมัย ทว่าญี่ปุ่นก็ยังเปิดรับเอา
เทคโนโลยีทันสมัยจากเยอรมัน อังกฤษ และสหรัฐอเมริกา  ด้วย

ที่จริงยังมีอีกหลายประเด็น ผมขอเสริมอีกประเด็นเดียวคือ

๗. การปฏิรูปด้านการบริหารจัดการ ญี่ปุ่นเองได้ปรับใช้ “ทฤษฎีการจัดการแบบตะวันตก”
โดยนำมาปฏิรูปแวดวงบริหารจัดการภาคเอกชน ยกตัวอย่าง “ทฤษฎีภาวะผู้นำแบบญี่ปุ่น”
ซึ่ง “ผู้นำแบบญี่ปุ่น” มี ๒ แบบ กล่าวคือ ผู้นำมีพฤติกรรมมุ่งงาน และผู้นำมีพฤติกรรมมุ่งความสัมพันธ์
อันมีต้นแบบมาจาก “ทฤษฎีภาวะผู้นำของไอโอวา” ซึ่งสรุปว่า “ผู้นำ” มี ๓ แบบ กล่าวคือ
ผู้นำแบบประชาธิปไตย ผู้นำแบบเผด็จการ และผู้นำแบบเสรีนิยม
ฯลฯ

จากหลักฐานในอดีต มีข้อค้นพบว่า “วัฒนธรรมญี่ปุ่น” เกิดจากการรับเอาอิทธิพล
ของจีน และเกาหลีในระยะแรก จากนั้นระยะหลังจึงเริ่มรับเอาวัฒนธรรมตะวันตก
โดยเฉพาะสหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร และเยอรมัน เข้ามามีส่วนปฏิรูปและพัฒนา
ญี่ปุ่นในด้านต่างๆ ทั้ง ๖ ด้านหลัก ตามที่สรุปไว้ในเบื้องต้น

คนญี่ปุ่นได้ฝึกฝนตนเองอย่างเข้มงวดและจริงจัง ในการรับมือกับภัยธรรมชาติ
และภัยพิบัตินานัปประการ ทั้งโรคระบาด อุทกภัย วาตภัย ที่หลากหลาย
จึงทำให้มีความสามารถพิเศษในการเตรียมตัว วางแผนรับมือกับการเปลี่ยนแปลง
ด้านต่างๆ ได้ทันท่วงที ดังนั้น ในแง่ของวัฒนธรรม คนญี่ปุ่นส่วนใหญ่
รักษาขนบธรรมเนียม ประเพณี วัฒนธรรมแบบดั้งเดิมของญี่ปุ่นเอาไว้ได้ดี
ขณะเดียวกันก็รับเอาวัฒนธรรมจากนานาชาติเข้ามาเปลี่ยนแปลงปฏิรูป
จนสามารถพัฒนาประเทศให้ทัดเทียมนานาอารยประเทศที่พัฒนาแล้วทั้งหลายได้

นอกจากนี้ คนญี่ปุ่นยังได้รับการปลูกฝังให้มีลักษณะพิเศษคือ “ความยืดหยุ่น”
มาตั้งแต่กำเนิด การรับเอาวัฒนธรรมต่างชาติเข้ามาอย่างรวดเร็ว ปรับใช้ และเลิกใช้
ตลอดทั้งสร้างขึ้นใหม่ในรูปแบบต่างๆ จึงยังคงอยู่ กระทั่งมีส่วนผสมเฉพาะทางวัฒนธรรม
ทำให้มีอัตลักษณ์และเอกลักษณ์เฉพาะทาง สามารถนำเสนอสินค้าและบริการ
ที่มีนวัตกรรม อันเป็นการต่อยอด และเพิ่มมูลค่า ตลอดทั้งคุณค่าให้ต่างชาติยอมรับ
ในสินค้าที่เรียกว่า Made in Japan ได้อย่างมีคุณภาพ

หลังสมัยญี่ปุ่น มีคำกล่าวในกลุ่มคนญี่ปุ่นว่า “จิตใจญี่ปุ่น เรียนรู้แบบตะวันตก”
หมายถึง การรักษาจิตใจแบบญี่ปุ่นสมัยเก่าไปพร้อมๆ กับการรับเอาวัฒนธรรมแบบตะวันตก
ปรัชญาตะวันตกนำเอามาปรับใช้ โดยพยายามนำทั้งสองอย่างมาผสมผสานหล่อหลอม
และหลอมรวมให้กลมกลืนและพัฒนาในลักษณะต่อยอด

หลายคนมองญี่ปุ่นในยุคดิจิทัลแล้วอาจคิดว่าคนญี่ปุ่นสมัยนี้ยกย่องศรัทธาในวัฒนธรรมตะวันตก
และอาจคิดว่าคนญี่ปุ่นที่เข้าใจความหมายจิตวิญญาณแบบญี่ปุ่นมีจำนวนน้อยลงเรื่อยๆ
แต่อันที่จริงแล้ว คนญี่ปุ่นเองมิได้เป็นเช่นนั้น ทุกวันนี้คนญี่ปุ่นส่วนมากยังคงรักษา
“หัวใจแบบญี่ปุ่น” เอาไว้ได้เป็นอย่างดี ทั้งนี้เพราะคำสำคัญของการหล่อหลอมคนแบบญี่ปุ่น
ซึ่งวรินทร วูวงศ์ (๒๕๕๐) ได้วิจัยประเด็น “การยกระดับคุณภาพของคนไทยผ่านกระบวนการ
หล่อหลอมในระบบโรงเรียน” อ้างอิงในงานวิจัยของวรินทร วูวงศ์ และคณะ (๒๕๖๒) หน้า ๑๕
ซึ่งวรินทรได้ค้นพบว่า คำสำคัญของการหล่อหลอมคนให้มีคุณภาพแบบญี่ปุ่นคือ
.”ความเข้มงวดต่อตนเองในทุกเรื่อง”

ซึ่งประเด็นดังกล่าว นับว่าแตกต่างจากคนไทย วรินทร (๒๕๕๐) สรุปว่าการที่คนญี่ปุ่นมีคุณภาพ
เป็นเพราะ “อบรมบ่มเพาะ” ใน ๒ ประเด็นหลัก อันประกอบด้วย

๑. ระเบียบปฏิบัติในชีวิตประจำวัน เช่น ล้างมือก่อนรับประทานอาหาร จัดระเบียบสิ่งของตนเอง

๒. กิริยามารยาท การวางตัว วางท่าทีที่เหมาะสมต่อผู้อื่นที่อยู่ร่วมในสังคม เช่น การสละที่นั่งให้ผู้สูงอายุ
หรือการทักทายผู้มาเยือนแม้ตนเองจะไม่คุ้นเคยมาก่อน

วรินทร ยืนยันว่า ญี่ปุ่น “อบรมบ่มเพาะ” สร้างคนให้มีคุณภาพใน ๒ ประเด็นหลักข้างต้นได้
ผ่านเครื่องมือสำคัญ เรียกว่า “การศึกษา” ซึ่งคนไทยเอง วรินทรได้วิจัยและค้นพบว่า
การที่คนไทยยังต้อง “อบรมบ่มเพาะ” เพื่อพัฒนาตนให้มีคุณภาพ เนื่องจากคนไทยมีปัญหา
ในการทำงานรวม ๓ ด้านหลัก

๑. ความรู้ในงานที่รับผิดชอบ

๒. ความสามารถในการบริหารจัดการ

๓. การปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่นในสังคม

กล่าวโดยสรุป “วินัยในตนเอง”  คือข้อค้นพบสำคัญ ซึ่งจะนำไปสู่การพัฒนาคนให้มีคุณภาพ
และ “การศึกษาในโรงเรียน” สามารถช่วยพัฒนาคนไทยให้มีคุณภาพได้

ส่วนตัวผมมองเห็น และขอเสริมอีกแง่มุมว่า “วัดวาอาราม” และ “ครอบครัว” ก็เป็นอีก ๒ สถาบันสำคัญ
ที่สามารถช่วยพัฒนาคนในสังคมไทยให้มีคุณภาพทัดเทียมกับนานาชาติ ซึ่งมีรายละเอียดที่
ต้องทำการวิจัยต่อไป โดยหลักคำสอนสำคัญที่ง่ายๆ เช่น “สวดมนต์”  “สมาธิขั้นพื้นฐาน” “ความมีน้ำใจ”
เป็นสิ่งที่เราสามารถ “อบรมบ่มเพาะ” ให้คนไทยเป็นคนมีคุณภาพได้ทัดเทียมนานาชาติ

๗.๕.๒๕๖๒
เรื่องเล่าจากญีปุ่น ตอน ๑๘

เล่าเรื่องวิจัยทางการศึกษา
“การจัดการ “คน” ให้มีคุณภาพแบบญี่ปุ่น”
อุทิส ศิริวรรณ
——
งานวิจัยเรื่อง “การสร้างคนคุณภาพแบบญี่ปุ่น” โดย ศาสตราจารย์วรินทร วูวงศ์
รองศาสตราจารย์ ดร. สุณีย์รัตน์ เนียรเจริญสุข  ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. ปิยะนุช วิริเยนะวัตร์
และอาจารย์ยูคิเอะ ณ นคร  สาขาวิชาภาษาญี่ปุ่น คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

งานวิจัยดังกล่าว ก็เหมือนหนังสือดีๆ ทั่วไปที่เก็บไว้ตามหิ้ง ไม่ได้ขึ้นห้าง
ตีพิมพ์เผยแพร่ในปี ๒๕๖๒ นี้เอง จำนวนเพียงแค่ ๕๐๐ เล่ม

เห็นว่าเนื้อหางานวิจัยสอดคล้องกับประเด็นที่ผมสนใจ จึงขอสรุปให้ฟังโดยย่อ
ในหน้า ๖-๗ อาจารย์วรินทร และคณะ สรุปข้อค้นพบจากการเข้าไปสังเกตใกล้ชิด ๒ ครั้ง ในปี ๒๕๓๘ และ ๒๕๔๕
โดยเข้าไปเยี่ยม “โรงเรียนระดับประถมศึกษาของรัฐบาลญี่ปุ่น”
ด้วยหัวข้อประเด็นวิจัยเรื่อง “การศึกษากับการสร้างคนแบบญี่ปุ่น”
ใช้ “วิจัยภาคสนาม” โดย “การสังเกต” การใช้ชีวิตประจำวันในโรงเรียนของเด็กญี่ปุ่น
ได้ “ข้อค้นพบ” ซึ่งมีลักษณะพิเศษแตกต่างจากโรงเรียนประถมของเด็กไทย ๓ ประการ

ลักษณะพิเศษข้อที่ ๑ “การเขียนเป้าหมาย”
การเขียนเป้าหมาย เป็นลักษณะที่เด่นมากในโรงเรียนญี่ปุ่น มีการเขียนไว้ทุกหนทุกแห่งทั่วโรงเรียนเพื่อให้เด็กเกิดความร่วมมือกัน ไม่ว่าจะเป็นเป้าหมายของโรงเรียน เป้าหมายของสัปดาห์นี้ เป้าหมายของชั้นเรียน แม้กระทั่งเป้าหมายของวันนี้ เมื่อเข้าไปนั่งในห้องเรียนแล้วกวาดสายตาไปทั่วตั้งแต่หน้าห้องจนถึงหลังห้องเรียน จะพบว่า “ห้องเรียนเด็กประถมในญี่ปุ่น” เต็มไปด้วย “เป้าหมาย” แตกต่างจาก “โรงเรียนประถมของเด็กไทย” หล่อหลอมไปด้วยรูป “ธงชาติ ศาสนา และพระมหากษัตริย์”

ลักษณะพิเศษข้อที่ ๒ “การทำงานเป็นทีม”
โรงเรียนชั้นประถมในญี่ปุ่น จะฝึกฝน ฝึกหัด และฝึกอบรมเด็กนักเรียนให้ปฏิบัติทุกวันจนติดเป็นนิสัย กิจกรรมทำงานเป็นหมู่คณะที่สำคัญ ยกตัวอย่างเช่น การรับประทานอาหารกลางวัน การร่วมกันทำความสะอาดอาคารเรียน ห้องเรียน และมีกิจกรรมอื่นๆ ร่วมกันที่หลากหลาย ซึ่งหล่อหลอมและละลายพฤติกรรมของเด็กญี่ปุ่นให้ฝึกหัด รับผิดชอบร่วมกัน ทำงานเป็นทีม มีความสามัคคี น้ำหนึ่งเป็นใจเดียวกัน เพื่อส่วนรวม

ลักษณะพิเศษข้อที่ ๓ “การฝึกให้เด็กนักเรียนปกครองกันเอง”
จากการสังเกต พบว่าแต่ละห้องเรียนจะมีเด็กนักเรียนทำหน้าที่เป็น “หัวหน้าห้อง” ห้องละ ๑ คน และแต่ละห้องจะมี “รองหัวหน้าห้อง” ห้องละ ๒-๓ คน โดยนักเรียนจะสลับกับเป็นผู้นำ โดยเวียนกันขึ้นมาเป็น “หัวหน้าห้อง” ทุกภาคเรียน ทำหน้าที่เป็นตัวแทนของห้อง เข้าร่วมประชุมกลุ่มกับคณะกรรมการโรงเรียนในกิจกรรมต่างๆ ของนักเรียน นอกจากนี้ยังมีผู้รับผิดชอบประจำวัน ซึ่งจะเปลี่ยนไปอีกวันละ ๑ ตำแหน่ง โดยผู้รับผิดชอบประจำวันทำหน้าที่ประชุมตอนเช้าวันละ ๕ นาที ระหว่างเวลา ๐๘.๓๕-๐๘.๔๐ น. และประชุมกันก่อนกลับบ้านวันละ ๒๐ นาที ตั้งแต่เวลา ๑๔.๓๕-๑๔.๕๕ น.

ประเด็นที่น่าสนใจจาก “การฝึกให้เด็กปกครองกันเอง” ก็คือ “การวิจารณ์ตนเอง”

ซึ่งเป็นเรื่องที่โดดเด่นและแตกต่างจากสังคมไทยมาก การจัดการศึกษาในโรงเรียนของญี่ปุ่นเน้น “สังคมญี่ปุ่น” กล่าวคือฝึกฝน ฝึกอบรม และฝึกหัดให้เด็กญี่ปุ่นรู้จัก “วิจารณ์ตนเอง” ตั้งแต่เริ่มเข้าโรงเรียน โรงเรียนฝึกให้เด็กกล้าและพร้อมที่จะ “วิจารณ์ตนเอง” ในเรื่องที่ตนเองรับผิดชอบ ทั้งในสิ่งที่ทำได้สำเร็จ และสิ่งที่ทำแล้วไม่สำเร็จ ทุกเย็น เด็กแต่ละกลุ่ม จะผลัดเปลี่ยนกันเล่าว่าวันนี้ตนได้ทำอะไรสำเร็จไปบ้าง เช่น กลุ่มที่ ๑ บอกว่ารับประทานอาหารกลางวันจดหมดเกลี้ยง กลุ่มที่ ๒ บอกว่าไม่ลืมการบ้าน กลุ่มที่ ๓ เล่าว่าทำความสะอาดห้องเรียนและอาคารเรียนเสร็จภายในเวลาที่กำหนด ส่วนกลุ่มที่ ๔ ระบุว่าทุกคนได้ออกไปเล่นข้างนอกเป็นต้น

ครูจะแจกสติกเกอร์ให้แก่กลุ่มที่มีความพยายาม ทุ่มเท รับผิดชอบ เด็กแต่ละกลุ่มก็จะนำสติกเกอร์ที่ได้รับแจกจากครูไปติดไว้ที่ “ต้นไม้แห่งความพยายาม” และ “แข่งขันกัน” ว่าใครจะได้สติกเกอร์มากกว่ากัน

จากที่เล่ามา จะเห็นภาพชัดเจนว่า “โรงเรียนญี่ปุ่น” จัดการศึกษาโดยเน้น “กิจกรรมร่วมกันทำงานแบบสามัคคีคือพลัง” มากกว่าโรงเรียนไทย

ข้อค้นพบที่มีนัยสำคัญคือ
“โรงเรียนระดับประถมศึกษาในญี่ปุ่นให้ความสำคัญกับการอบรมบ่มนิสัยของเด็กมากพอๆ กับเนื้อหาวิชาการ หรืออาจจะมากกว่าเสียด้วยซ้ำ”

ครูประจำชั้นเรียนคนหนึ่งที่ทีมวิจัยสัมภาษณ์ได้เล่าว่าการทำงานเป็นกลุ่มมีผลทำให้เด็กๆ ต้องปรึกษาหารือร่วมกันคิดร่วมกันทำตลอดเวลา ทำให้เด็กเคยชินกับบรรยากาศที่สื่อสารสองทางและหลายทิศทาง ได้มีปฏิสัมพันธ์โต้ตอบกับคนอื่นๆ ในสังคม เป็นการ “ปลูกฝัง” ให้เด็กเข้าใจความรู้สึกของผู้อื่นในสังคมโดยไม่ต้องใช้คำพูดอธิบายอะไรมาก มีการแบ่งหน้าที่กันชัดเจน มีการแบ่งงานกันทำตามที่ได้รับมอบหมาย หรือมีการทำงานภายใต้กฎ ระเบียบ ข้อบังคับของกลุ่ม ทำให้เด็กทุกคนต้องปฏิบัติตามกฎระเบียบอย่างเข้มงวดและจริงจัง หากใครสักคนไม่ยอมปฏิบัติ แต่ละกลุ่มก็จะนำมาถกเถียง วิเคราะห์ เพื่อแก้ไขปัญหา การฝึกให้เด็กปกครองกันเอง มีผลทำให้เด็กเรียนรู้ที่จะปกครองกันเอง แม้ไม่มีครูอยู่ในห้อง เด็กก็ทำงานกันต่อไปได้ เพราะได้กลายเป็นรูปแบบไปแล้ว

ข้อค้นพบที่น่าสนใจคือ
วัฒนธรรมกลุ่มจึงมิได้เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ แต่มีการกำหนดเป็นเป้าหมาย และมีการดำเนินการอย่างเป็นระบบในโรงเรียน และในอีกด้านหนึ่ง ครูญี่ปุ่นจะสอนแบบลงรายละเอียด เช่น วิธีล้างมือ วิธีเดิน วิธีนั่งที่ถูกต้อง การถือสิ่งของ การจับตะเกียบ การจับไม้กวาด การทำความสะอาดห้องเรียน การกวาดห้อง การเช็ดถูห้อง และการตรวจตรา สำรวจดูว่ามีอะไรบกพร่องหรือไม่

การที่ญี่ปุ่นเน้น “คุณภาพคือการลงมือทำอย่างถูกต้อง” นั้น มีที่มาสืบทอดจากประเพณีทางศิลปะที่มีมาแต่โบราณของชาวญี่ปุ่นซึ่งเน้น “รูปแบบ” มาก

จุดเด่นวิชาจริยศึกษาและวิชาสังคมศึกษาของญี่ปุ่น จากการสังเกตของอาจารย์วรินทร และคณะ พบว่า การสอนวิชาจริยศึกษาแบบญี่ปุ่น เน้น “อารมณ์” และ “ความรู้สึก” โดยคำนึงถึงหลักการคือ “เอาใจเขามาใส่ใจเรา” ตลอดเวลา ซึ่งเป็นเรื่องเกี่ยวพันกับ “จิตใจที่ละเอียดอ่อน” ทั้งสิ้น

ส่วนวิชาสังคมศึกษา ครูสอนจะเน้น “ความละเอียด” ใช้เวลาหลายคาบจนเด็กเข้าใจถ่องแท้ และสามารถนำไปปฏิบัติได้

บทบาทของครูอยู่ในฐานะ “ผู้ป้อนข้อมูล” มากกว่า “ผู้สอน”  ครูจะคอยกระตุ้นให้ผู้เรียนแสดงความคิดเห็น และค้นคว้าด้วยตนเองตลอดเวลา โดยครูทำหน้าที่เป็นเพียงแค่พี่เลี้ยง การค้นคว้าเพื่อทำรายงานหน้าชั้นจะทำเป็นกลุ่มเสมอ

อาจารย์วรินทร สรุปว่า “กระบวนการสร้างเด็กแบบญี่ปุ่นเน้นเรื่อง “ปฏิบัตินิยม” และ “ความเข้มงวดต่อตนเอง” เป็นอย่างมาก โดยให้เด็กปฏิบัติจนกลายเป็นนิสัยติดตัว รูปแบบการฝึกเด็กเช่นนี้กระทำต่อเนื่องเป็นระยะเวลายาวนานอย่างน้อย ๑๒ ปี ในระบบโรงเรียน ซึ่งในท้ายที่สุดแล้ว มีจุดมุ่งหมายเพื่อสอนให้รู้จักการอยู่ร่วมกันกับผู้อื่นในสังคมโดยไม่ทำให้ผู้อื่นเดือดร้อน ซึ่งเมื่อมองจากประเทศตะวันตก ญี่ปุ่นมักถูกวิจารณ์ว่าสอนให้เป็นรูปแบบเดียวกัน ไม่มีความหลากหลายทางความคิด แต่อย่างไรก็ตาม คนญี่ปุ่นยังคงได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติว่ามี “คุณภาพ” ทัดเทียมกับนานาอารยประเทศ ลักษณะเด่นของสังคมญี่ปุ่นคือการพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกันโดยการรวมกลุ่ม การศึกษาในโรงเรียนสอนให้อยู่กันเป็นกลุ่ม ความคิดของสมาชิกในกลุ่มจะคล้อยตามและกลมกลืนกัน จึงอยู่ร่วมกันได้อย่างปลอดภัยและรู้สึกมั่นคง การที่ผู้ใดทำตัวโดดเด่นเหนือผู้อื่นจึงเป็นเรื่องที่ไม่ค่อยปรากฏ เมื่อทุกคนสังกัดกลุ่มใดก็ต้องเก็บความต้องการส่วนตนไว้ วัฒนธรรมกลุ่มในรูปแบบของญี่ปุ่น ได้มีรากฝังลึกมานานและเป็นคุณประโยชน์อย่างมหาศาลในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ ๒ ที่ทุกคนพร้อมใจกันสร้างประเทศใหม่”

——–

ความหนา ๗๔ หน้า กระดาษ A4

งานเขียนเทิดพระเกียรติ
“พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า”
รัชกาลที่ ๓ แห่งราชวงศ์จักรี 

“พระเจ้าอโสกแห่งกรุงสยาม”
อุทิส ศิริวรรณ เขียน

“กฤษฎาภินิหารอันจะบดบังมิได้ของรัชกาลที่ ๓”

ตอน ๑

“ทฤษฎี-ปฏิบัติ-ประสบการณ์อันสืบเนื่องกับรัชกาลที่ ๓”

เขียนโดย
ศาสตราจารย์ ดร. อุทิส ศิริวรรณ
ผู้อำนวยการโครงการปริญญาเอก
หลักสูตร Ph.D. & D.B.A. in Business Administration (International Program) 
Charisma University, Providenciales, Turks and Caicos & Apollos University, Montana, USA 

——–

ผมถือเป็นหลักว่า
ทุกวันพระราชสมภพคือ ๓๑ มีนาคม ของทุกปี
และทุกวันเสด็จสวรรคตคือ ๒ เมษายน ของทุกปี
มีเวลา ผมจะใช้ “ความคิดอ่าน”
แต่ง “เรื่องราว” ของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
บูชาเป็นกษัตริยราชพลี
ในฐานะที่ผมเป็นผู้รับทุนการศึกษา

เรียนต่อระดับปริญญาเอกสาขาบริหารธุรกิจระหว่างประเทศ สหรัฐอเมริกา

ทุนมูลนิธิสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
เป็นบางส่วน partial scholarship

ประเด็นที่ผมเล่า
ผมจะเล่าแบบบ้านๆ
ให้อ่านเข้าใจง่ายๆ

จะเป็นความเรียง ขนาดยาว หลายตอน
เขียนสะสมไว้ ก็จะกลายเป็นหนังสือเล่มหนึ่ง

ได้ทันที

——–

ตามประวัติ
พระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงมีแนวพระราชดำริ
แตกต่างไม่เหมือนใคร

ผมเป็นคนหนึ่งที่
ค่อยๆ ซึมซับ รับรู้ และหลังพบ
หลักฐานสำคัญทางประวัติศาสตร์
ตำนาน พงศาวดาร คำบอกเล่า
และเรื่องราวที่เกี่ยวพัน เกี่ยวข้องกับรัชกาลที่๓

ในหลากหลายประเด็น

ประเด็นที่ผมอยากรู้
“เหตุผล” ที่รัชกาลที่ ๓
ทรงมีพระราชศรัทธา
และทรงมีพระราชนิยม
ต่อการทำบุญทำทาน ?
หลังจากติดตามอ่านและติดตามดู “ประจักษ์พยานหลักฐาน”
ที่ปรากฏในพิพิธภัณฑ์ในพระบรมมหาราชวัง

พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ
วัดโมลีโลกยาราม
ซึ่งประวัติศาสตร์ระบุว่าเป็น “ที่เกิด” ของพระองค์ท่าน
วังหน้า
วังท่าพระ
ผมก็ได้ “ข้อค้นพบ” หลายอย่าง
ที่อยากเล่าสู่กันฟัง

——–
หลักฐานที่เป็นทางการเท่าที่ค้นพบ

เจ้าพระยาทิพากรวงศ์

(ขำ บุนนาค)
ได้จดบันทึก
พระราชพงศาวดาร กรุงรัตนโกสินทร์
รัชกาลที่ ๑-๔ เอาไว้
ความหนารวม ๒,๐๓๘ หน้า
ขนาดกระดาษ ๘ หน้ายกเล็ก ๑๖ หน้ายกใหญ่

ราคาขายชุดละ ๑,๒๐๐ บาท
ผม “ลงทุน” ซื้อ “ความรู้ในส่วนนี้” ที่ไม่ได้บังคับเรียนในชั้นเรียนมาอ่าน

ขณะเดียวกัน
ผมก็เดินทางไปในพื้นที่และวัดต่างๆ ที่เกี่ยวพันกับรัชกาลที่ ๓
ตั้งแต่ “วัดพระศรีรัตนศาสดาราม” “พระบรมมหาราชวัง”
“วังหน้าในอดีต” ซึ่งปัจจุบันคือ “พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ”
“วัดพระเชตุพน” ที่พระนั่งเกล้าฯ ทรงมีแนวพระราชดำริ
จะสร้างให้เป็น “มหาวิทยาลัย” และได้กลายเป็น “มหาวิทยาลัยแห่งแรก”
ของสยามประเทศ เกิดขึ้นจริง ดังที่ทรงคิด ฝัน หวัง และจินตนาการเอาไว้

“วัดมหาธาตุ” ท่าพระจันทร์ รัชกาลที่ ๓ ก็ทรงฝัน
ที่จะสร้างเป็น “พระอารามขนาดใหญ่” มีผู้เรียนพระปริยัติธรรมแผนกบาลี

จำนวน ๑,๐๐๐ รูป และได้ทรงสนับสนุนทุนการศึกษาเป็นรูปธรรม
มีผู้สอบได้เป็นมหาเปรียญ ทวีคูณ พหุคุณ ในแผ่นดินของพระนั่งเกล้า
“วัดราชโอรสาราม” ที่เป็นวัดประจำรัชกาลของพระองค์ ซึ่งมีหลักฐานสำคัญต่างๆ
เกี่ยวกับพระนั่งเกล้า ทั้ง “พระแท่น” ที่ชอบเสด็จมาทรงงานควบคุมงานก่อสร้าง
ด้วยพระองค์เอง ทั้ง “ถาวรวัตถุต่างๆ” ที่ทรงสร้างไว้ในวัด ในมุมต่างๆ
“วัดสุวรรณาราม” บางกอกน้อย ที่ทรงระดม “อัครมหาศิลปิน” ด้านจิตรกรรม
ฝากฝีมือและผลงานไว้ในพระอุโบสถ
รวมถึง “ศาสนทายาท” ที่รัชกาลที่ ๓
มี “แนวพระราชดำริ” ที่อ่านประเมินจากวิธีวัดผลและประเมินผลแล้ว
“เห็นผล ได้ผล และรับรองผล” ได้จริง
มีผลผลิต ผลลัพธ์ ผลสัมฤทธิ์ และผลสำเร็จ
เป็นรูปธรรม อย่างน่าอัศจรรย์

เมื่อประมวลทุกเรื่องราว

ทฤษฎี-ปฏิบัติ-ประสบการณ์

กลั่นกรองประสบการณ์-ปฏิบัติ-ทฤษฎี
ทุกอย่าง เกี่ยวพัน เกี่ยวข้อง และเกี่ยวกับรัชกาลที่ ๓
ทำให้ผมนึกถึงคำว่า

“กฤษฎาภินิหาร อันจะบดบังมิได้”
ของรัชกาลที่ ๓

——-

ตอน ๒

 “ชั่วช่างชี ดีช่างสงฆ์”

“พระเถรเณรชี”
——–
ตลอดระยะเวลา ๑๘ ปีที่ครองราชย์
รัชกาลที่ ๓ ทรงเข้าใจ “ชีวิตพระเถรเณรชี”
บุคคล ๔ จำพวกในแผ่นดินต้นรัตนโกสินทร์
ถึงยุคดิจิทัล เหลือเพียงแค่บุคคล ๓ จำพวกคือ
พระ เณร ชี ส่วน “เถร” หายไปในอดีต

รัชกาลที่ ๓ มีรับสั่งเป็นพระราชดำรัสสั้นๆ ว่า

“ชั่วช่างชี ดีช่างสงฆ์”
ซึ่งต่อมาได้กลายเป็นสำนวนไทยที่ชอบพูดกันมากในยุคนี้
“ชั่วช่างชีดีช่างสงฆ์”
บรรดาแม่ชีทั้งหลายตั้งข้อสงสัยว่าเหตุใดฝ่ายชั่วจึงมาอยู่กับชี
ฝ่ายดีทำไมไปอยู่กับสงฆ์

ผมได้ “ข้อค้นพบ” จาก “บทความ” แต่งโดย ส. พลายน้อย
เรื่อง “พระ-เถร-เณร-ชี? บุคคล ๔ จำพวกในพุทธศาสนา”
https://www.silpa-mag.com/culture/article_2090

ขอเล่าเป็น “สำนวน” ของผม ดังนี้
ความจริงชีในที่นี้เป็นคำรวมหมายถึงพระสงฆ์นั่นแหละ “ชี=พระ”
คือพระจะดีชั่วอย่างไรก็ปล่อยให้เป็นเรื่องของท่าน (เรื่องมันเลยยุ่งอย่างที่เห็นกันอยู่ทุกวันนี้)

ในสมัยรัชกาลที่ ๓ สามเณรเล่นเตะตะกร้อมีคนไปฟ้องร้องทุกข์กล่าวโทษ
รัชกาลที่ ๓ ก็ทรงตัดบทว่า “เจ้ากูจะเล่นบ้างก็ช่างเจ้ากูเถิด”

ครั้งหนึ่งพระเถระไปเดินเที่ยวงานวัดพระเชตุพนฯ เดินเบียดเสียดกับหญิงสาว สาวน้อยสาวใหญ่ มากหน้าหลายตา ก็มีคนเพ่งโทษไปฟ้องร้องเป็นคดีความ

รัชกาลที่ ๓ ก็รับสั่งสั้นๆ ว่า “คนมากก็ต้องเบียดกันบ้าง”
พระเณรที่ชอบปลีกวิเวกก็ได้ใจถือว่าการเดินเบียดสีกา
โดยไม่เจตนาไม่เป็นไร (ความจริงเจตนาแต่กำหนดใจว่าไม่เป็นไร)

ส่วน “สำนวน” ของ ส. พลายน้อย เป็นดังนี้

“ความจริงคนไทยใกล้ชิดกับพระเถรเณรชีมาก คำเหล่านี้จึงติดปาก มีอะไรเกิดขึ้นก็ต้องนึกถึง ซึ่งจะเห็นได้จากคำอุทานของคนเฒ่าคนแก่สมัยก่อน เมื่อตกใจก็จะอุทานออกมาว่า “คุณพระช่วย” บ้าง “ตาเถรช่วย” บ้าง ที่พิสดารหน่อยก็เป็น “ตาเถรตกน้ำ” ทำไมจึงเป็นเช่นนั้นก็ไม่ทราบ สุนทรภู่ก็เคยได้ลายแทงจากตาเถร (รำพันพิลาป)

ที่น่าสังเกตก็คือเมื่อพูดถึงนักบวชดังกล่าวจะลำดับตำแหน่งไว้ชัดเจนว่า “พระเถรเณรชี” จะเห็นว่า “เถร” อยู่ระหว่างพระกับเณร แสดงว่าเถรต่ำกว่าพระและสูงกว่าเณร ตามความที่สมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ทรงสอบถามสมเด็จพระสังฆราชแต่ครั้งยังเป็นสมเด็จพระวันรัต (แพ ติสฺสเทโว) วัดสุทัศนเทพวราราม ท่านบอกว่า เถรเป็นพวกครึ่งพระครึ่งเณร อาศัยวัดอยู่ตามศาลามุขหน้าโบสถ์ หลังโบสถ์ พระระเบียงหรือพะเพิงอะไรตามแต่จะหาได้ โดยมากพึ่งพระสงฆ์ ขอผ้าและอาหารที่เหลือไปบริโภค ทำการให้แต่พระสงฆ์ตามสมัครใจ ศีลนั้นไม่ปรากฏว่าถืออย่างไร อาจเป็นศีลสิบ ศีลแปด ศีลห้า หรือไม่ถือศีลเลยก็ได้ การนุ่งห่มนั้นใช้ผ้าเหลืองตามแต่จะหาได้ ลางคนก็นุ่งแต่ผ้าอาบหรือสบงเท่านั้น หรือมีผ้าห่มพาดบ่าอย่างที่เรียกว่าพาดควายก็มี และมีไตรจีวรครองเหมือนพระสงฆ์ก็มี ความประพฤติเอาแน่ไม่ได้

ที่ดีเหมือนพระภิกษุก็มีคนเคารพนับถือ ที่เลวถึงสูบกัญชาก็ไม่มีคนนับถือ

แต่ก่อนมีที่วัดสระเกศมากกว่าที่อื่น

เหตุที่พวกตาเถรถือศีลไม่มีกำหนดเหมือนพวกยายชีนุ่งห่มก็ไม่มีระเบียบเพียงแต่ตาเถรใช้ผ้าเหลือง ยายชีใช้ผ้าขาว อาศัยวัดเหมือนกัน ตาเถรเป็นชาย ยายเป็นหญิง จึงมีนิทานตาเถรกับยายชีเล่ากันเป็นที่ครื้นเครง

และด้วยเหตุที่ตาเถรมีรูปเป็นภิกษุแต่ไม่มีศีลเท่าภิกษุและแก่เกินเณรทางกฎหมายจึงวางไว้ระหว่างภิกษุกับเณร ใช้คำติดกันว่าพระภิกษุสงฆ์เถรเณร บางทีจะเกิดเพราะบวชเป็นเณรแล้วไม่บวชเป็นพระเมื่ออายุครบแต่ไม่สึก หรือบวชเป็นพระแล้วประพฤติตัวเหลวไหลจึงเลื่อนลงเป็นเถร อย่างเสภาเรื่องเถรสังของพระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย) ที่แต่งไว้ว่า “กล่าวถึงเถรสังบางกระจะ บวชเป็นพระแล้วเลื่อนลงเป็นเถน”

พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวเคยตรัสเรียกพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวว่า “พี่ทิด” บ้าง “พี่เถร” บ้าง รัชกาลที่ ๔ เห็นจะทรงรำคาญ เพราะคำว่า “เถร” หมายได้ทั้งดีและไม่ดี จึงทรงกำหนดใหม่ให้เรียกพวกตาเถรทั้งหลายนั้นว่า “เถน” (ในภาษาบาลี เถน แปลว่า ขโมย) เพื่อให้เขียนต่างกัน
https://www.silpa-mag.com/culture/article_2090

——

ตอน ๓

“พระราชปุจฉาที่ ๕ ของรัชกาลที่ ๓”

“อันตราย ๕ ประการของพระราชาคณะในการสร้างศาสนทายาท

สืบทอดคำสอนสำคัญคือพระไตรปิฎก ตามแนวพระราชดำริของรัชกาลที่ ๓”

คำถามนี้ หาอ่านยาก

เป็นตอนว่าด้วย “เหตุการณ์สำคัญ” ที่น่าสนใจ และขอนำ “ข้อค้นพบ” มานำเสนอไว้

เรียกว่า “พระราชปุจฉาที่ ๕” หรือ “คำถามครั้งที่ ๕” ในแผ่นดินของพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว

“ฉันใด จะได้พระภิกษุสามเณร เป็นบาเรียน ให้สมควรแก่พระราชศรัทธา”

คำถามหรือข้อสงสัยนี้ เกิดขึ้นในพระทัยของพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว

ในปี พ.ศ. ๒๓๖๙ หลังขึ้นครองราชย์ได้เพียงแค่ ๑ ปีเศษ ในวันที่ ๒๙ กรกฎาคม

พ.ศ. ๒๓๖๗

กาลต่อมา ปรากฏว่า สถิติผู้สอบบาลีได้เป็นมหาบาเรียน

มีจำนวนพุ่งสูงลิบลิ่ว ทำสถิติสูงสุด ในช่วงแผ่นดินรัตนโกสินทร์ตอนต้น

เพราะ “รัชกาลที่ ๓” ทรงสนับสนุน บำรุง ถวายอุปถัมภ์

ผ่าน “ไวยาวัจกร” เรียกว่า “เงินสด” และ “ปัจจัย ๔”

เมื่อทรง “อัดฉีด” “บำรุงกำลัง” พระสงฆ์สามเณร

ด้วย “อาหารบิณฑบาต” “ที่อยู่อาศัย” “ไตรจีวร” และ “เสนาสนะกุฏิ

อันเป็นสัปปายะ” อย่าง “เต็มที่”

ไม่ทรงมองว่า “เงิน” เป็น “งูพิษ” หรือ “อสรพิษร้าย”

เมื่อพระ เณร ครูสอนบาลี ทั้งพระและโยม

มีเจ้านาย วังต่างๆ ช่วยกันระดมทุน ระดมเงิน

ทั้งจัดสร้างคัมภีร์พระบาลีระดับต่างๆ

ครบครันทั้ง พระไตรปิฎก อรรถกถา ฎีกา โยชนา

สัททาวิเสส มีการแลกเปลี่ยนตำราระหว่างไทยกับลังกา

มีการส่งพระจากกรุงสยามไปกรุงลงกา

ส่งพระจากกรุงลงกามายังกรุงสยาม

มีระบบ “สอบไล่บาลีสนามหลวง”

โดย “รัชกาลที่ ๓” เสด็จลงมาฟัง “การสอบไล่”

ด้วยพระองค์เอง

วงการเรียนพระบาลี พระปริยัติธรรมก็คึกคัก

และถึงจุดสูงสุด ในห้วงเวลา รัชสมัย

รัชกาลที่ ๓ – ๔ – ๕

ลงไว้ให้ “เรียนรู้” ว่า จะจัดการศึกษาให้ได้ผล

ผู้นำรัฐบาลระดับสูงสุด ราชวงศ์ ชนชั้นสูง

ก็ต้อง “เอาด้วย” ไม่ใช่ “แม่กองคิด” “แม่กองทำ”

แบบ “เถ้าแก่” งานก็ไม่ไปไกลถึงไหน

——

เมื่อผู้เรียนพระไตรปิฎก ตัดปลิโพธ ไม่มีความกังวลใดๆ ในใจ

จำนวนผู้ทรงจำ กล่าว บอก สอน เทศนา พระไตรปิฎก

ก็ทวีคูณ พหุคูณ เพิ่มจำนวนขึ้นเป็นอันมาก

ตาม “พระราชปณิธาน” และ “พระราชประสงค์”

ซึ่งรัชกาลที่ ๓ ทรงตั้งความปรารถนาเอาไว้

——

หมายรับสั่งเจ้ากรมราชบัณฑิต มีไปถึงสมเด็จพระสังฆราช และพระราชาคณะ

ผู้ใหญ่ผู้น้อยทั้งปวงว่าทรงมอบพระองค์เป็น “ไวยาวัจกร” แห่งพระรัตนตรัย

คือพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ ตั้งใจจะทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาให้รุ่งเรือง

จำเริญสืบไป กว่าจะถ้วน “๕,๐๐๐ ปี”

ทรงเล่าถึง “ความคิด-ความฝัน-ความหวัง-ความปรารถนา” ซึ่งเรียกว่า

“พระราชศรัทธา” และ “พระราชนิยม” ว่าทรงปรารถนาจะได้

พระภิกษุสามเณรที่รู้พระไตรปิฎกเป็นเปรียญเอก, เปรียญโท, เปรียญตรี

จะได้ถวายจีวร, บิณฑบาต, เสนาสนะ, คิลานเภสัช ปัจจัย เป็น “ทานมัย”

นับเนื่องเข้าใน “ปรมัตถทานบารมี” ทานอันยิ่ง

จึงรับสั่งให้ “เจ้ากรมราชบัณฑิต” จัดประชุม “พระราชาคณะ ๑๖ รูป”

ล้วนทรงพระปริยัติธรรม ให้ชำระสอบไล่พระไตรปิฎกพระภิกษุสงฆ์และสามเณร

——-

ประเด็นที่น่าสนใจก็คือว่า

รัชกาลที่ ๓ “ทรงพระอุตสาหะเสด็จพระราชดำเนิน ด้วยจะได้ทรงฟังแปลพระไตรปิฎก

พระราชประสงค์จะให้เป็นพระอุปนิสัย ประดับ “พระสันดาน” ไปในอนาคต

แต่ทรงฟังมากำหนด ๒๕ วันแล้ว ก็มิได้พระภิกษุสงฆ์และสามเณรที่รู้พระไตรปิฎก

เป็นอย่าง เอก, โท, ตรี เมื่อมิได้สมพระหฤทัยที่มุ่งมาด ก็มีพระกมลมัวหมองถึง

พระพุทธศาสนาว่านับแต่วันเสด็จเข้าสู่ปรินิพพานมา พระพุทธศาสนาก็ยังมิทันจะถึงกึ่ง

ดุจพระอาทิตย์อุทัยขึ้นมายังมิทันจะถึงเพลาเที่ยง ดังฤาจะมาขาดพระภิกษุสงฆ์สามเณร

ผู้รู้พระไตรปิฎกดังนี้ ควรจะอัศจรรย์นัก”

——–

นอกจากจะทรง “คิดอ่าน” แล้วยังทรง “วินิจฉัย”

คือผมเห็นว่า ทุกวันนี้ นอกเหนือจาก “วิเคราะห์” “วิจัย” “วิจารณ์” แล้ว

คนที่กล้าฟันธง “วินิจฉัย” โดย “ตัดสินใจ” ได้ “เด็ดขาด” และ “เฉียบขาด”

เป็นบุคคลที่หาได้ยาก

รัชกาลที่ ๓ นำเสนอ “อันตราย” ที่ทรงคาดว่าจะ “เกิดมี” แก่ผู้ที่จะรักษา

พระศาสนาไว้ ๕ ประการ

๑. พระราชาคณะมีอายุพรรษามากเกิน ใช้ภาษาร่วมสมัยก็ “เฒ่าชรา”

ทรงใช้คำว่า “อายุมาก” และ “อ่อนเปลี้ยเพลียแรง” ทรงใช้ศัพท์ว่า

“มีกำลังอันทุพพลภาพ” ด้วยความชรา จักษุมืด มือสั่น จะบอกพระปริยัติธรรมก็ไม่ได้

จะแสดงธรรมโปรดสัตว์ก็ไม่ได้

๒. พระราชาคณะบางรูป “ป่วย” อาพาธ ต้องดูแลตัวเอง

เลยไม่มีเวลาทำหน้าที่ “ผู้นำ” ปกครองคณะสงฆ์ได้เต็มประสิทธิภาพ

๓. พระราชาคณะบางรูป “เบื่อหน่าย” จากเพศบรรพชิต

สิ้น “ศรัทธา” ขอ “ลาสิกขา” “ลาผนวช” จากวงการ

๔. พระราชาคณะบางรูป ไม่สำรวมระวัง “กาย” และ “วาจา”

ราษฎรเห็น “อากัปกิริยา” และ “ความคิดอ่าน” “คำพูดคำจา”

“ท่วงทีท่วงท่า” อิริยาบถ ๔ “ยืน-เดิน-นั่ง-นอน” ไม่สำรวม

ก็ “เสื่อมศรัทธา” ไม่อยากเป็นทายก ทายิกา ถวายอุปถัมภ์

ไม่อยากทำบุญทำทานด้วย

๕. พระราชาคณะบางรูปถึงแก่ “มรณะ” ละสังขาร

ถวายพระพร อำลา ลาจากไปสู่ภพภูมิอื่น บอกลาหน้าที่

ไปยัง “ปรโลก”

รัชกาลที่ ๓ ทรงย้ำว่า “อันตราย ๕ ประการนี้ พระราชาคณะทั้งปวง

มิได้พิจารณาเห็น” ถ้าสำนวนผมก็คือ “มิได้เก็บมาคิดอ่าน วิเคราะห์

และหาแนวทางแก้ไขปัญหา”

และที่ผมประทับใจคือ “ถึงเจ้าพระคุณพระราชาคณะทั้งปวง

จะรักพระสาสนาอยู่ ก็เหมือนมิได้รักพระสาสนา

เหตุมิได้ศึกษา ฝึก สอน ศิษยานุศิษย์ ให้รู้พระปริยัติธรรม

จะได้แทนพระองค์รักษาพระสาสนาสืบต่อไป”

————-

ตอน ๔

“กิเลส – กรรม – วิบาก

ของสมเด็จพระพนรัตน อาจ

วัดสระเกศ”

——–

สมภารวัดสระเกศ

มีเรื่องอื้อฉาว

แต่ครั้งแผ่นดินต้น

สมัยรัชกาลที่ ๒ และรัชกาลที่ ๓ มาแล้วในอดีต

ตอนนี้ผมค้นคว้า

และนำเสนอเรื่องราว

บุญ วาสนา บารมี

ของพระพิมลธรรม (ด่อน)

ที่ชะตาแรงกว่า

เบียด “สมเด็จพระพนรัตน อาจ”

ให้ถูกถอดยศถอดตำแหน่ง

ลงมากลายเป็นเพียงแค่ “พระอาจ”

และกาลต่อมา พระพิมลธรรม (ด่อน)

ก็ได้รับการเลื่อนชั้นทางสมณศักดิ์

เป็นสมเด็จพระพนรัตน แทน พระอาจ

สะท้อนความจริงว่าสมเด็จด่อน

ชะตาชีวิตยังดวงดี โชคดีกว่า

ได้รับพิจารณาเลื่อนสมณกดิ์เป็น

สมเด็จพระพนรัตน ด่อน

และได้รับการสถาปนาเป็น

สมเด็จพระสังฆราช ด่อน

สถิต ณ วัดมหาธาต

——-

ในช่วงแผ่นดินรัชกาลที่ ๒ กับ รัชกาลที่๓

เรื่อง “พระ” ทำให้ ร. ๓ ปวดพระขมองอยู่หลายเรื่อง

เรื่องของสมเด็จพระพนรัตน อาจ

ที่ถูกฟ้องกล่าวหาว่า “ตุ๋ยเต็ก”

สุดท้าย “สารภาพ” ว่าอาจแค่ “หยอกเอิน”

แต่ไม่ถึงขั้น “เสพสังวาส”

ทว่าการ “รักเด็กหนุ่ม” “เอ็นดูเด็กหนุ่ม”

เกินเลยวิสัย “พระเถระชั้นผู้ใหญ่”

ก็มีผลทำให้ “อนาคต” ที่จะเป็น

“สมเด็จพระสังฆราช” ดับวูบลง มืดสนิท

สมเด็จอาจ

ที่ถูกถอดยศจากพระสมเด็จ

กลายเป็น พระภิกษุอาจ

หลวงตาอาจ ด้วยข้อหา “ชายชอบชาย”

ในช่วงปลายแผ่นดินรัชกาลที่ ๒

ต่อยุคต้นแผ่นดินรัชกาลที่ ๓

เป็นเรื่องราวเกิดขึ้นก่อน

สมเด็จพระพุฒาจารย์ อาจ ดวงมาลา

วัดมหาธาตุ ท่าพระจันทร์

น่าสนใจอ่าน ประวัติศาสตร์ตอนนี้

——-

เรื่องราวการพระพุทธศาสนา

เท่าที่ผมวิจัยและตรวจสอบเอกสาร

รัชกาลที่ ๓ ไม่ใช่แค่ “โยนออกข้าง” แต่มี “แนวปฏิบัติ” ที่ทรงวางไว้ชัดเจน

รายละเอียดที่น่าสนใจ มีดังนี้

ข้อแรก รัชกาลที่ ๓ ทรง “จัดทีม” โดยวางพระทัยให้ “สมเด็จพระสังฆราช” “พระพุทธโฆษา” “พระพรหมมุนี”

“พระญาณวิริยะ” “กรมหมื่นนุชิตชิโนรส” “สมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอเจ้าฟ้ามงกุฎ”

รวม ๖ รูป เป็น “ตัวแทน” ของรัชกาลที่ ๓ จัดการ “สอบสนามหลวง”

แผนกบาลี ต่อเนื่องจากสมัยแผ่นดินราชวงศ์อยุธยา

จาก “หลักฐานสืบเนื่อง” พบว่า “สมเด็จพระสังฆราช” ที่รัชกาลที่ ๓

ทรงมอบ “ราชธุระ” ให้ “จัดการศึกษา” สนองแนวพระราชดำริคือ

“สมเด็จพระสังฆราช” (ด่อน) ซึ่งตามประวัติ พบเพียงว่าประสูติในรัชกาล

สมเด็จพระเจ้าเอกทัศ แห่งกรุงศรีอยุธยา เมื่อวันศุกร์ ขึ้น ๑๑ ค่ำ เดือน ๔

ปีมะเส็ง พ.ศ. ๒๓๐๔ ปรากฏหลักฐานในรัชกาลที่ ๑ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์

ว่าเป็นที่ “พระเทพโมลี” อยู่วัดหงส์ ถึงรัชกาลที่ ๒ เลื่อนขึ้นเป็นที่ “พระพรหมมุนี”

แล้วเลื่อนขึ้นเป็น “พระพิมลธรรม” เมื่อปีชวด พ.ศ. ๒๓๕๙ ขณะอายุเพียงแค่ ๕๕ ปี

นับว่า “เร็ว-แรง-รวด” ในปีเดียวกับที่ทรงตั้ง “สมเด็จพระสังฆราช (มี)”

เท่าที่ดูจากพยานหลักฐานสำคัญ รัชกาลที่ ๒ คือพระพุทธเลิศหล้านภาลัย

ไม่ทรงเห็น “สมเด็จพระสังฆราช (ด่อน)” อยู่ในพระเนตรพระกรรณแต่อย่างใด

สมัยนี้ก็เรียกว่า “ม้ามืด” หรือ “ม้านอกสายตา”

ทฤษฎี “ม้ามืด” หรือ “ม้านอกสายตา” ผมฝากให้นำไปขบคิด

เวลานี้หลายวงการ คนที่ก้าวขึ้นเป็นใหญ่ เป็นผู้นำ ล้วนเป็นม้ามืดและม้านอกสายตา

ด้วยกันแทบทุกวงการ

เกร็ดประวัติศาสตร์พุทธศาสนาช่วงต้นรัตนโกสินทร์น่าสนใจ ต้อง “ปะติดปะต่อ”

และ “ผูกเรื่องราว” เอาเอง ถึงปี พ.ศ. ๒๓๖๒ ปลายแผ่นดินรัชกาลที่ ๒

ทรงพระราชดำริจะตั้ง “สมเด็จพระพนรัตน (อาจ) วัดสระเกศ เป็นสมเด็จพระสังฆราช

จึงโปรดให้แห่ไปอยู่วัดมหาธาตุ เพื่อเตรียมการทรงตั้งต่อไป

และรัชกาลที่ ๒ โปรดให้ “พระพิมลธรรม (ด่อน)” ย้ายจากวัดหงส์รัตนาราม

มาครองวัดสระเกศ เป็นเจ้าอาวาสแทนสมเด็จพระพนรัตน (อาจ) ในปี พ.ศ. ๒๓๖๒ นั้น

พูดอย่างภาษาชาวบ้าน

วาสนาของ “พระพิมลธรรม (ด่อน)”

ไปได้ไกลเกินก็เป็นเพียงแค่ “เจ้าอาวาสวัดสระเกศ”

หรือไกลสุดเอื้อม เต็มที่ก็แค่ “สมเด็จพระพนรัตน (ด่อน)”

ไม่แตกต่างจาก “สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (อยู่ ญาโณทยมหาเถร)”

ซึ่งก็ไม่คาดคิด คาดหวัง คาดฝันว่าพระองค์จะมีบุญมีวาสนาได้รับการสถาปนาเป็น

“สมเด็จพระอริยวงศาคตญาณ สมเด็จพระสังฆราช” สถิต ณ วัดสระเกศ

ในวันที่ ๔ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๐๖ และได้เป็นสมเด็จพระสังฆราชสั้นๆ เพียงแค่ ๒ ปีเศษ

ก็สิ้นพระชนม์ลง ในวันที่ ๑๕ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๐๘ ในแผ่นดินของรัชกาลที่ ๙

——

แทนที่ “สมเด็จพระพนรัตน อาจ” วัดสระเกศ

จะได้เป็น “สมเด็จพระสังฆราช” ในรัชสมัยแห่งรัชกาลที่ ๒

อยู่ๆ ก็เกิดเหตุการณ์ไม่คาดคิดคาดฝัน

ถ้าเราพิเคราะห์เหตุการณ์ร่วมสมัยยุคดิจิทัล

การที่สมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์

เต็ง ๑ ขึ้นเป็น “สมเด็จพระสังฆราช”

ไม่ได้รับการสถาปนาเป็น “สมเด็จพระสังฆราช”

ทว่า “สมเด็จพระมหามุนีวงศ์ (อัมพร)” วัดราชบพิธ

ม้ามืด ม้านอกสายตา ไม่มีใครคาดคิด คาดหวัง และคาดฝัน

กลับมีบุญวาสนาสูงกว่า ได้รับการสถาปนาเป็น “สมเด็จพระสังฆราช” แทน

เหตุการณ์ในปี พ.ศ. ๒๓๖๒ น่าขบคิด เพราะสำหรับสมเด็จพระพนรัตน (อาจ)

นั้น เมื่อแห่ไปอยู่วัดมหาธาตุได้ ๘ เดือน ยังมิทันได้ทรงตั้งเป็นสมเด็จพระสังฆราช

ก็เกิดอธิกรณ์มีเรื่องมีราวขึ้นเสียก่อน รัชกาลที่ ๒ จึงโปรดให้ถอดออกจากสมณศักดิ์

แล้วให้ออกไปเสียจากวัดมหาธาตุ จึงไปอยู่ที่วัดไทรทอง ซึ่งเรียกกันอีกชื่อว่าวัดแหลม

คือบริเวณตรงกับที่สร้างวัดเบญจมบพิตรในปัจจุบัน กระทั่งถึงแก่มรณภาพ

และรัชกาลที่ ๒ ทรงตั้ง “พระพิมลธรรม (ด่อน)” ขึ้นเป็น “สมเด็จพระพนรัตน (ด่อน)”

แทนในปี พ.ศ. ๒๓๖๓ ในคราวเดียวกับทรงตั้งสมเด็จพระญาณสังวร (สุก) วัดราชสิทธาราม

ขึ้นเป็นสมเด็จพระสังฆราช

อ่านเรื่องราว “สมเด็จพระพนรัตน (อาจ)” ซึ่งถูกถอดออกจาก “สมเด็จ”

ในปลายแผ่นดินรัชกาลที่ ๒ แล้ว ผมนึกถึงคำว่า “กรรม-กิเลส-วิบาก”

คือผู้ใดก่อกรรมอันใดเอาไว้ สุดท้ายผู้นั้นก็ต้องรับกรรมอันนั้นด้วยตนเอง

ผมนึกถึงพระบาลีคือ “คาถาคัมภีร์ธัมมบท” ว่า

“สุทฺธิ อสุทฺธิ ปจฺจตฺตํ

นาญฺโญ อญฺญํ วิโสธเย

จะบริสุทธิ์ หรือไม่บริสุทธิ์ รู้ได้ด้วยตัวเอง เป็นเรื่องเฉพาะตัว

คนอื่น จะให้อีกคนบริสุทธิ์ ย่อมเป็นไปไม่ได้”

———-

ตอน ๕  

“ผลงานสำคัญของรัชกาลที่ ๓

ก่อนเสด็จขึ้นครองราชย์:

สึกพระราชาคณะ

จับติดคุก ๓ รูป

สังหารหมู่ ๑๐ ราย”

——-

ที่จั่วหัวไว้

เป็น “อีกด้าน” ที่สะท้อน

“ความเด็ดขาด” ของพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว

ประเด็น

ที่เกี่ยวข้องกับ “คดีทิ้งบัตรสนเท่ห์”

ใส่ร้ายใส่ความ “พ่อ” คือ “รัชกาลที่๒”

ผมมั่นใจว่านี่คือผลงานที่ ร. ๓ สลดพระทัย

และสะเทือนพระทัยเป็นยิ่งนัก

ผม “คาดเดา”

และ “ลงสันนิษฐาน” เอาเองว่า

การที่ “รัชกาลที่ ๓” เปลี่ยนความคิด

เปลี่ยนแปลงตนเอง

จากคน “ห้าว” และ “เข้มงวด”

กลายเป็นคนละคน

อะไรก็ได้

ยังไงก็ได้

อย่างไรก็ได้

ไม่มีเงื่อนไขใดๆ ทั้งสิ้น

ก็คง “จาก” สาเหตุ

คดีสำคัญดังกล่าวนี้

——–

พระจะทำอะไร ใดๆ

รัชกาลที่๓ ก็รับสั่งว่า

“ไม่เป็นไร” บ้าง

“ชั่วช่างชี ดีช่างสงฆ์” บ้าง

ที่มาที่ไป

ก็น่าจะเกิดจาก

การจับพระราชาคณะ ๓ รูป

ติดคุก

และการฆ่าพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นสูง

ระดับพระองค์เจ้า ที่เป็นพระญาติกัน

รวมถึง “บริวาร” และ “คนใกล้ชิด”

ที่เกิดจากมูลคดีคล้ายคลึงกันคือ

“บัตรสนเท่ห์”

โดยที่ “คำพิพากษา” ที่รัชกาลที่ ๓

ทรง “เขียน” และทรง “ร่วม” รับรอง

ลงนามไว้ อาจมีข้อ “พลั้งเผลอ”

จนเป็นสาเหตุแห่ง

“กรรม-กิเลส-วิบาก” ในชีวิต

ของพระองค์ท่าน

———

เรื่องราวตอนนี้ “ดุเดือด”

ผมนึกถึง

พระบาลี มงคลสูตร ในคัมภีร์ขุททกปาฐะ พระไตรปิฎก ความว่า

“ผุฏฺฐสฺส จิตฺตํ ยสฺส น กมฺปติ อโสกํ วิรชํ เขมํ เอตมฺมงฺคลมุตฺตมํ”

“จิตของผู้ที่ถูกโลกธรรมสัมผัสแตะต้องไม่หวั่นไหว ไม่เศร้าโศก

ปลอดปราศจากธุลี เยือกเย็นใจ นั่นเป็น “มงคลอันสูงสุด” ในชีวิต”

คนเราไม่ว่า “ผม” ไม่ว่าใคร ต้องหมั่นขบคิด ทบทวน และพิจารณา

“โลกธรรม ๘ อันประกอบด้วย “ลม” ที่พัด “โชคชะตา” คือ “ชีวิต”

ให้ไปพบเจอ “โลกธรรมฝ่ายดี ๔ ประการ” อันประกอบด้วย “ลาภ ยศ สุข สรรเสริญ” ซึ่งตรงข้ามกับ “โลกธรรมฝ่ายเสื่อม ๔ ข้อ” อันประกอบด้วย “เสื่อมลาภ เสื่อมยศ ทุกข์ และคำนินทา”

ไม่ว่า “ผม” หรือ “ผู้อ่าน” ทุกท่าน

ล้วน “เผชิญ” โลกธรรม ๘ ประการ

ด้วยกันทั้งสิ้น

ดังนั้น อย่าประมาท ในการใช้ชีวิต

อย่าไปทำให้ใครเจ็บ หรือตาย

อย่าไปฉ้อ ฉล คด โกง ใคร

อย่าให้ใครหมั่นไส้ อิจฉา ริษยา เลื่อยขา และใส่ร้ายใส่ความ

จนตัวเราเสียผู้เสียคน เพราะน้ำคำ น้ำถ้อย และลมปากคน

และอย่าใช้ “อำนาจ” ทำเกินหน้าที่

จนมีคนบาดเจ็บ คนล้มตาย คนติดคุก ติดตะราง

เพราะ “การบันดาลโทสะ” และ “ความโมโห”

อันเป็น “อารมณ์ชั่ววูบ” ของเรา ในชั่วขณะ

———

ถึงตอนนี้ ผมเริ่ม “เห็น” เค้าเงื่อน “อะไร” บางอย่าง “ในพระทัย”

ของรัชกาลที่ ๓ ที่รับสั่งเสมอว่า “ชั่วช่างชี ดีช่างสงฆ์”

การเป็น “ผู้พิพากษา” ที่โบราณเรียก “ตุลาการ” ตัดสิน พิพากษาคดีความพระ

ในฐานะที่เป็น “เสนาบดี” กำกับดูแล “สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ”

ทำความลำบากใจให้แก่ “กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์” มากน้อย หลายเรื่อง

เรื่องราวของสมเด็จพระพนรัตน อาจ วัดสระเกศ ก็คงเป็นหนึ่งในหลายๆ เรื่องราว

ที่รัชกาลที่ ๓ ทรงหนักพระทัย และทรงอึดอัดพระทัย

ผมสงสัย ใคร่รู้ว่า “สมเด็จพระพนรัตน (อาจ)” ต้องคดีความด้วยข้อกล่าวหาอันใด

จึงได้ “อ่าน” พระราชพงษาวดาร เพิ่มเติมพบข้อมูลน่าสนใจในหน้า ๕๐๑

หัวข้อ “พระราชาคณะต้องอธิกรณ์” พระราชพงศาวดาร บันทึกไว้ว่า

“ครั้นมาถึงเดือนสิบสอง (พ.ศ. ๒๓๕๙) มีโจทก์ฟ้องพระพุทธโฆษาจารย์ (บุญศรี)

วัดมหาธาตุ พระญาณสมโพธิ (เค็ม) วัดนาคกลาง พระมงคลเทพ (จีน) วัดหน้าพระเมรุ

กรุงเก่า ว่ากระทำ “เมถุนปาราชิก” จนมีบุตรเติบโตหลายคน โปรดให้ “กรมหมื่นรักษ์รณเรศวร”

“กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์” “กรมหมื่นสุรินทรรักษ์” เป็น “ตุลาการ” ชำระคดี

พิจารณาได้ความจริง ให้ลงพระราชอาญา ส่งไปจำไว้ ณ คุก

———

เรื่องราว “พระราชาคณะ” ติดคุก

ถึง ๓ รูป นำโดย พระพุทธโฆษาจารย์ (บุญศรี) วัดมหาธาตุ

พระญาณสมโพธิ (เค็ม) วัดนาคกลาง

พระมงคลเทพ (จีน) วัดหน้าพระเมรุ พระนครศรีอยุธยา

เป็นตำนานพระสงฆ์ ที่น่าอ่านกันเป็นยิ่งนัก

เพราะมีทั้งผู้เห็นด้วย และเห็นต่าง เป็นอันมาก

สุดท้าย มีศิษย์พระ

ต้อง “สังเวย” ชีวิต

เพื่อพระที่ตนนับถือ

อย่างพระพุทธโฆษาจารย์ (บุญศรี)

ก็ต้อง “สังเวยคดีพระ”

ด้วยชีวิตของศิษย์เอก

ที่มิได้ก่อกรรม อย่าง

กรมหมื่นศรีสุเรนทร์”

และมีผลสืบเนื่อง

ให้รัชกาลที่ ๓ ชำระคดีความ

“บัตรสนเท่ห์” คดีอื่นๆ

สุดท้าย ถูกรัชกาลที่ ๓ ในฐานะ

“ตุลาการ” ต้องรักษา “กฎหมาย”

ด้วยการบังคับใช้กฎหมาย “สังหารหมู่”

รวม ๑๐ ราย เป็นอย่างน้อย

ที่ฝ่าฝืน “พระราชอำนาจ”

ในแผ่นดินของรัชกาลที่ ๒

ซึ่งเป็น “เสด็จพ่อ” ของรัชกาลที่ ๓

——-

ตอน ๖
“กิเลส-กรรม-วิบากของรัชกาลที่ ๓”

“รัชกาลที่ ๓ จับพระราชาคณะสึก ๓ รูป
และจับติดคุกอีกต่างหาก”

ตอน ๖ เป็นตอนที่ผม

อ่านช้าๆ

คิดช้าๆ

และเขียนช้าๆ

เหมือนมี “อะไร” บางอย่าง

มา “สะกด” นิ้วมือผม

ให้กดลงบน “แป้นพิมพ์”

อย่างช้าๆ

โดยที่ผม “ควบคุม”

แป้นพิมพ์ ไม่ได้ !

ตอนนี้ น่าอัศจรรย์

เกี่ยวพันกับ

กรรม-กิเลส-วิบาก

หลายชีวิต

ที่เกี่ยวข้องกับรัชกาลที่ ๓

ทั้งพระ และฆราวาส !

——–

เรื่องราวตอนนี้

เป็น “กรรม-กิเลส-วิบาก”

ของรัชกาลที่ ๓ โดยแท้จริง

ถ้า “ย้อนอดีต” ได้

ผมเชื่อว่า ร. ๓ จะไม่ “ลงมือ” เป็นอันขาด

สะท้อนได้จาก “บั้นปลาย” พระชนมชีพ

วันแล้ววันเล่า ล่องเรือมาในคลองบางกอกใหญ๋

ผ่านวัดโมลีโลกยาราม “บ้านเกิดบ้านเก่า” สมัยเด็ก

ทะลุมาในคลองภาษีเจริญ

ผ่านวัดปากน้ำ เป็นต้น

เรื่อยเลยมาจบลงที่วัดราชโอรส

ก็นุ่ง “โสร่ง” ผืนเดียว

ยืนคุมงานก่อสร้าง วัดราชโอรส

ใต้ต้นพิกุล เดียวดาย

และเปรยกับคนใกล้ชิดว่า

“ถ้าข้าตาย ข้าจะมาอยู่ใต้ต้นพิกุล”

ข้างโบสถ์วัดราชโอรส

จากคำรำพัน

ไม่มีความคิด ความฝัน

ความยึดติดใน

“ตำแหน่ง” พระราชา

ซึ่งให้คุณให้โทษคนได้

ไม่ยึดติดใน “หัวโขน” แต่อย่างใด

เรื่องราวของรัชกาลที่ ๓ ตอนนี้

น่าครุ่นคิด พิจารณา และขบคิด

สำหรับกลุ่มคนที่กระหายและแย่งชิงอำนาจ

ยึดติดในหัวโขน ตำแหน่ง บทบาท

“นายกรัฐมนตรี”

วันที่ไปเห็นสถานที่จริง

แท่นทรงงาน ใต้ต้นพิกุล

ข้างพระอุโบสถ วัดราชโอรสาราม เขตจอมทอง

ผมขนลุกซู่ เมื่อนึกถึง “คำเปรย” ของรัชกาลที่ ๓

ผมคาดเดาว่า แต่เดิม

นิสัยของ ร. ๓ เป็นคน “ตงฉิน” “เด็ดขาด”

ทำตาม “กฎหมาย” ไม่ยืดหยุ่นตามหลัก “รัฐศาสตร์”

ทว่าหลังเกิดเหตุการณ์ “ใส่ร้ายใส่ความ” ซ้ำแล้วซ้ำเล่า

ที่ควรตาย ก็ให้ตาย ที่ควรให้ติดคุก ก็ให้ติดคุก

ก็ลดหย่อน ผ่อนปรนลง

เปิดช่อง เปิดโอกาส

ให้ผู้กระทำผิด หลบหนี “ราชภัย”

ดังความที่ปรากฏต่อมา

ในแผ่นดินของรัชกาลที่ ๓ เอง

———

เรื่องราวพระราชาคณะที่ถูกรัชกาลที่ ๓

สมัยเป็น “กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์” จับสึก ๓ รูป

จะมาเกี่ยวพัน เกี่ยวข้อง เกี่ยวกับ ร. ๓ ได้อย่างไร?

ค่อยๆ อ่าน จะพบ “ความบังเอิญ” ที่ “ไม่บังเอิญ”

ที่แน่ๆ ผมอ่านจบแล้ว

กลัว “กรรม-กิเลส-วิบาก”

ของการใช้ “อำนาจ” เกินหน้าที่

คนเราทุกคน

มีกรรมเป็นของตน

มีกรรมเป็นกำเนิด

มีกรรมเป็นของตน

ทำดีไว้ ก็ได้ดี

ทำร้ายใครเอาไว้

ก็จะถูกทำร้ายตอบ

ไม่ทางตรงก็ทางอ้อม

คิดและเชื่อเช่นนี้

จะอโหสิกรรม

ไม่ผูกใจเจ็บใคร

ไม่อิจฉาริษยาใคร

ไม่หมั่นไส้ใคร

จะไม่ประมาทในบุญคือ

ทาน-สีล-ภาวนา

 “บุญเป็นที่พึ่งแท้จริง

ของพวกเราในโลกหน้า”

ตามที่พระพุทธเจ้าตรัสสอน

อย่างแท้จริง

 “พระราชพงศาวดาร รัชกาลที่ ๒”

หน้า ๕๐๒ – ๕๐๓

ผมขอเล่าด้วย “สำนวน” ผม

จะเข้าใจง่ายกว่าอ่านตรงจากพงศาวดาร

พระราชพงศาวดารตอนนี้เป็นเรื่องราว

“กรมหมื่นศรีสุเรนทร์ทิ้งบัตรสนเท่ห์”

——–

ครั้งนั้น กรมหมื่นศรีสุเรนทร์ ซึ่งเป็นศิษย์

“นายบุญศรี” อดีตพระพุทธโฆษาจารย์

ไม่เห็นด้วยกับ “คำพิพากษา” ซึ่งรัชกาลที่ ๓ ทรงเป็นองค์คณะผู้พิพากษาเจ้าของสำนวน

คดีดังกล่าว

เจ้าพระยาทิพากรวงศ์

บันทึกไว้ว่า “นายสีพระพุทธโฆษาจารย์” ไม่เห็นด้วย ก็ทิ้งหนังสือเป็นคำโคลงหยาบช้าต่อตุลาการ
พงศาวดาร ไม่ได้บันทึกเอาไว้

ต้องไป “สืบค้น” จาก “ฉบับสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ”

“ไกรสรพระเสด็จได้ สึกชี

กรมเจษฎาบดี เร่งไม้

พิเรนทรแม่นอเวจี ไป่คลาส

อาจพลิกแผ่นดินได้ แม่นแม้นเมืองทมิฬ”

——–

ตอน ๗
“ศิษย์พลีชีพเพื่อพระอาจารย์

พี่จำลงโทษน้อง
หลานจำไต่สวนและพิจารณาโทษอาชาย”
———

การทิ้งหนังสือบัตรสนเท่ห์นี้ ผม “คาด” ว่า

“ลึกซึ้ง” และ “กินใจ” ต่อ “อารมณ์” และ “ความรู้สึก

ทำให้เกิด “ความสะเทือนใจ” ถึง “กรรม-กิเลส-วิบาก”

ที่รัชกาลที่ ๓ ทรงก่อ “คดีใหญ่” ด้วยพระองค์เอง

แต่จำใจลงมือเพราะ “บัตรสนเท่ห์” ฉบับนี้

กระทบกระทั่งถึงพระเจ้าแผ่นดิน

คือรัชกาลที่ ๒ ด้วย

จึงโปรดให้วังหน้าพิจารณา “บัตรสนเท่ห์” ฉบับนี้

ได้ประชุมพระราชวงศานุวงศ์

กับนักปราชญ์ผู้รู้กาพย์กลอนโคลงฉันท์

พิจารณากันเป็นองค์คณะ

ก็ลงความเห็นว่าเป็นสำนวนฝีโอษฐ์ของ

กรมหมื่นศรีสุเรนทร์แน่แท้

จึงออกหมายเรียกกรมหมื่นฯมาสอบปากคำ

ทั้งนี้ด้วยเหตุผลที่ว่า

กรมหมื่นศรีสุเรนทรเป็นจินตกวี

ได้ทรงแต่งโคลงสมโภชพระอัฐิสมเด็จพระปฐมบรมวงศ์

ในสมัยรัชกาลที่ ๑ ไว้เรื่อง ๑

กับฉันท์กล่อมช้างเผือกพลาย เมื่อคราวสมโภชพระยาเศวตกุญชรอีกเรื่อง ๑

เหตุผลที่ ๒

พระเจ้าน้องยาเธอของรัชกาลที่ ๒ ผู้นี้

เป็นศิษย์ของพระพุทธโฆษาจารย์บุญศรี

และหลักฐานที่สำคัญ

ในโคลงบัตรสนเท่ห์

ใช้คำว่า “ไป่” แทน “ไม่”

ซึ่งกรมหมื่นศรีสุเรนทร์

มักทรงใช้ในโคลงที่ทรงนิพนธ์แต่ก่อนๆ เสมอมา

ด้วยเหตุผล ๓ ประการนี้

จึงมีรับสั่งให้เอากรมหมื่นศรีสุเรนทรมาขังไว้

แล้วให้เฆี่ยนถามต่อไปจึงได้รับเป็นสัจจะ

ที่น่าสะเทือนใจก็คือ

กรมหมื่นศรีสุเรนทร์ทนรับพระราชอาชญา

คือถูกเฆี่ยนถูกโบยตีไม่ไหว

ก็สิ้นชีพใน “ทิม” คือ “ที่คุมขัง”

ยุคดิจิทัลเรียก “ทิม” ว่า “ห้องขัง”

ขณะสิ้นพระชนม์ในแผ่นดินรัชกาลที่ ๒ ช

ตรงกับวันอังคาร เดือนยี่ ขึ้น ๑๓ ค่ำ ปีชวด อัฐศก จุลศักราช ๑๑๗๘ ตรงกับวันที่ ๓๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๓๕๙

พระชันษาเพียงแค่ ๓๐ ปี

ประวัติย่อ

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าคันธรส กรมหมื่นศรีสุเรนทร์
 (๑๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๓๓๐ – ๓๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๓๕๙)
ประสูติเมื่อวันพฤหัสบดี เดือน ๓ ขึ้น ๘ ค่ำ ปีมะแม นพศก จุลศักราช ๑๑๔๙
ตรงกับวันที่ ๑๔ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๓๓๐
เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช
และเจ้าจอมมารดาพุ่ม ไม่มีนามสกุลพระราชทาน

ในปี พ.ศ. ๒๓๕๖ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
โปรดเกล้าฯ สถาปนาขึ้นเป็น กรมหมื่นศรีสุเรนทร์

ต้องพระราชอาญา

พ.ศ. ๒๓๕๙ สมเด็จพระอริยวงษาคตญาณ
สมเด็จพระสังฆราช (ศุข) สิ้นพระชนม์ลง

ครั้งนั้นว่ากันว่าสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (บุญศรี) วัดมหาธาตุ
อาจจะได้รับสถาปนาขึ้นเป็นสมเด็จพระสังฆราช
แต่ก็ได้เกิดอธิกรณ์ซึ่งนับว่าเป็นครั้งสำคัญและครั้งแรกขึ้น
ในรัชกาลที่ ๒ เพราะมีพระเถระผู้ใหญ่ที่เป็นกำลังของคณะสงฆ์
ต้องอธิกรณ์เมถุนปาราชิกพร้อมกันถึง ๓ รูป
ดังมีบันทึกไว้ในพระราชพงศาวดารว่า

“ในเดือน ๑๒ ป็ชวดอัฐศก (พ.ศ. ๒๓๕๙) นั้น
มีโจทก์ฟ้องว่า พระพุทธโฆษาจารย์ (บุญศรี) วัดมหาธาตุ รูป ๑
พระญาณสมโพธิ (เค็ม) วัดนาคกลางรูป ๑
พระมงคลเทพมุนี (จีน) วัดหน้าพระเมรุกรุงเก่ารูป ๑
ทั้ง ๓ รูปนี้ประพฤติผิดพระวินัยบัญญัติข้อสำคัญ
ต้องเมถุนปาราชิกมาช้านาน จนถึงมีบุตรหลายคน
โปรดให้พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นรักษ์รณเรศ
พระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์
และพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นสุรินทรรักษ์
ทรงพิจารณาได้ความเป็นสัตย์สมดังฟ้อง จึ
งมีรับสั่งเอาตัวผู้ผิดไปจำไว้ ณ คุก”

พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าคันธรส กรมหมื่นศรีสุเรนทร์
ทรงเป็นศิษย์เอกในสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (บุญศรี)
ทรงโกรธในการกระทำอันเกินกว่าเหตุของเจ้านาย ๒ พระองค์คือ
 “กรมหมื่นรักษ์รณเรศ” กับ “กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์” มาก
และเห็นว่าอาจะเป็นการกลั่นแกล้งเพื่อไม่ให้สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์
พระอาจารย์ของกรมหมื่นศรีสุเรนทร์
ชื่อเสียงเสียหายมัวมองจนขาดคุณสมบัติได้รับการพิจารณา
ให้ได้รับการเสนอชื่อสถาปนาขึ้นเป็นสมเด็จพระสังฆราช
จึงทรงเขียนบัตรสนเท่ห์เล่นงานพระญาติด้วยกันเอง

———

ตอน ๘

“รัชกาลที่ ๓ ทรงชำระคดี
พระราชาคณะต้องอธิกรณ์
และเจ้านายชั้นสูงทิ้งบัตรสนเท่ห์”
———–

ผมเดาเอาว่า “เหตุการณ์ทิ้งบัตรสนเท่ห์”
ที่รัชกาลที่ ๓ ทรงเป็น ๑ ในองค์คณะผู้พิพากษา

จะทรงสลดพระทัย ทรงสะเทือนใจ

การที่ “ศิษย์” คือ “กรมหมื่นศรีสุเรนทร์”

ต้องมาชดใช้กรรมเก่าในอดีตชาติทดแทน

“พระคุณ” พระพุทธโฆษาจารย์ศรี ผู้เป็น “ครูบาอาจารย์”

พระอาจารย์ ที่ตนเคารพนับถือ เห็นว่าถูกกลั่นแกล้ง

ไม่เป็นธรรม

และร. ๓ คงทรงฉุกคิด หวนคิดถึง

“กรรม-กิเลส-วิบาก”

ที่ทรงมีส่วนร่วมก่อกรรมทำเข็ญ

กับ “กรมหมื่นศรีสุเรนทร์”

ไม่มากก็น้อย

แต่ก็ต้องตัดสินตาม

“หลักฐาน” ที่ปรากฏ

ตามคำฟ้องของผู้ร้องทุกข์กล่าวโทษ

——–

ผม “เดา” เอาเองว่า “กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์” โดยน้ำใสใจจริงแล้ว

ถ้าผู้ฟ้องหากันด้วยหยาบช้าแล้ว ชำระเป็นสัจ ไต่สวนได้ความจริง ทรงพิพากษาอรรถคดี

ตามความยุติธรรม รายที่ตายก็ควรตาย รายที่ควรจำคุกก็จำคุก

ทว่าก็มีเหตุบังเอิญให้ “รัชกาลที่ ๓” สมัยเป็น “กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์”

ต้องจำใจจำยอมจำเป็น “หัวหน้าคณะผู้พิพากษา” คดีหนึ่ง ซึ่งผมว่า “ส่งผล”

ต่อ “กรรม-กิเลส-วิบาก” โดยไม่เจตนา

เรื่องราวมีว่า หลังเสร็จคดี “กรมหมื่นศรีสุเรนทร์” ก็มีผู้ทิ้งหนังสือหยาบช้า

“อีกาคาบข่าว” ในพระบรมมหาราชวังขึ้นอีก หนนี้รัชกาลที่ ๒ โปรดให้

“กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์” หรือ “รัชกาลที่ ๓” เป็นตุลาการพิจารณา

กรมหมื่นฯ พิจารณาโดยให้ค้นลายมือเจ้านาย และเจ้าจอมทุกตำหนัก ทุกเรือน

ทุกวัง เอามาสอบกับ “บัตรสนเท่ห์” พงศาวดารใช้คำศัพท์ว่า “หนังสือทิ้ง”

ก็พบว่า “สอดคล้อง” ต้องตรงกันกับ “ลายมือ” พระองค์เจ้ากระษัตรีซึ่งเป็นภคินี

ของพระองค์เจ้าสุริยวงศ์ ได้ชำระความไล่เลียงไต่ถาม “พระองค์เจ้ากษัตรี”

ก็ไม่ยอมรับ ด้วยทรงโมโหจึงรับสั่งให้ลงพระราชอาญาจำไว้ที่หลังห้องพระสุคนธ์

ทว่า “พระองค์เจ้ากษัตรี” ขณะถูกคุมขังได้ติดสินบนผู้คุมเรือนจำให้ไปซื้อกระดาษ

กับดินสอมาให้ ได้เขียน “หนังสือ” แล้วจ้างผู้คุมไปมอบให้ “นายคล้าย” บุตรพระสิริโรท

เอาไปทิ้งที่ท้องพระโรงอีกครั้ง นายคล้ายเป็น “คนรำ” แต่รัชกาลที่ ๒ พระราชทาน

ให้เป็น “บุตรบุญธรรม” ของพระองค์เจ้ากษัตรี พอ “กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์” ไต่สวน

ก็รับผิดทั้ง ๒ คน

เรื่องราวที่ควรจะจบเพียงแค่นี้ ก็ยังหายุติลงได้ง่ายๆ ไม่ เพราะต่อมา “ทาสชาย”

ของ “เจ้าจอมมารดาพิม” พระสนมของรัชกาลที่ ๒ ฟ้องกล่าวโทษว่า “เจ้าจอมมารดาพิม”

รักใคร่เป็นชู้กับ “นายสุด” พี่เขยของตัว ครั้นกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์เอาตัวมาไต่สวน

ชำระความ “นายสุด” ก็รับเป็นสัจจะแต่โดยดี ไม่ต่อสู้คดีแต่อย่างใด

กาลภายหลัง เกิดเรื่องราววุ่นวายในวังหลวงอีกเรื่อง กล่าวคือ “นายอู่” พนักงานนมัสการ

ฟ้องกล่าวโทษ “นายนิ่ม” คนรำ บุตรหลวงราชโยธาเทพ ว่าเป็น “ชายชอบชาย”

รักใคร่ให้เพลงยาวแก่ “นายรอด” ตำแหน่งขุนหมื่นในกรมช่างทหารใน เข้ามาทำ

การเรือนในพระบรมมหาราชวัง สืบสาวได้ความว่าเป็นแต่พูดจานัดหมายให้ลาออก

อ้างว่าป่วย จะได้ออกจากราชการมารักษาตัว สืบความพบพยานหลักฐานสาวเชื่อมโยมถึง

“หม่อมเจ้าองุ่น” ในกรมหลวงนรินทรณเรศวร กับ “ปราง” พี่ของ “นายนิ่ม” เป็นผู้มีส่วน

รู้เห็นด้วย เลยเอาตัวมาจำไว้ที่ “ทิม” หรือ “คุก” ในสวนซ้าย

ครั้นเกิดความ “บัตรสนเท่ห์” พระองค์เจ้ากระษัตรีขึ้น กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ ชำระความ

ค้นลายมือได้หลักฐานสำคัญคือ “เพลงยาว” แต่งโดย “นายช้อย” ที่เรือนหม่อมเจ้าองุ่น

ตัวของ “หม่อมเจ้าองุ่น”

จึงทิ้งหนังสือเป็น “บัตรสนเท่ห์” ซ้ำอีก

รับสั่งให้ประหารชีวิต “นายช้อย” “นายรอด” “นายศุก” “พระองค์เจ้ากระษัตรี”

“หม่อมเจ้าองุ่น” “เจ้าจอมมารดาพิม” “นายคล้าย” “”แหโขลน” “นิ่ม” และ “ปราง”

รวม ๑๐ คน

แต่สำหรับราย “พระองค์เจ้ากระษัตรี” โปรดให้ไปสำเร็จโทษเสียด้วยท่อนจันทน์

ไม่ให้ “ถอดพระนาม” คงเรียกว่า “พระองค์เจ้ากระษัตรี” ดังเก่า

———

อ้างอิงที่มา : พระราชพงศาวดาร กรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ ๒ หน้า ๕๐๑-๕๐๔

เรื่อง “พระราชาคณะต้องอธิกรณ์” และเรื่อง “กรมหมื่นศรีสุเรนทร์ทิ้งบัตรสนเท่ห์”

ฉบับเจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค), เล่ม ๑, สำนักพิมพ์ศรีปัญญา, ๒๕๕๕.

———

ตอน ๙

“สมัยรัชกาลที่ ๒ และที่ ๓

ก็เคยมีเรื่องราว

ถอดยศจากตำแหน่งพระสมเด็จฯ

ปรับสถานะให้กลายเป็นพระหลวงตา”

———

เรื่องราว “หลวงตาอาจ” หรือ “พระอาจ”

ซึ่งครั้งที่ โชค ชะตา บุญ วาสนา บารมี หนุนนำ

ก็ได้ขึ้นสูงสุด

ได้เป็นเจ้าอาวาสวัดใหญ่อย่างวัดสระเกศ

ได้เป็น “เต็ง ๑” ที่จะขึ้นเป็น “สมเด็จพระสังฆราช”

ทว่าในที่สุด ชีวิตจริง และความเป็นจริง

กลับถูกถอดยศ ถูกริบคืนตำแหน่ง

“สมเด็จ” ก็ไม่ได้เป็น

ตำแหน่ง “เจ้าอาวาสพระอารามหลวง” ก็ถูกปลดออก

หนำซ้ำยังต้องคดี ถูกพระเจ้าอยู่หัว “เนรเทศ”

ออกจากวัดใหญ่ ต้องไปใช้ชีวิตเงียบสงบ

และมรณภาพใน วัดราษฎร์เล็กๆ

สะท้อน ความไม่แน่นอน ของชีวิตคนเรา

ตอนนี้ น่าอ่าน

ผมค้นคว้าหลักฐานเพิ่มเติม จนได้ข้อยุติว่าเหตุการณ์สำคัญที่เกี่ยวพันกัน

ว่าเกิดขึ้นในวันที่ ๑๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๓๕๙ ตรงกับแผ่นดินรัชกาลที่ ๒

สมเด็จพระพนรัตน (มี) ได้รับสถาปนาเป็นสมเด็จพระสังฆราช

ในคราวเดียวกันนี้ ร. ๒ โปรดให้สถาปนาพระพิมลธรรม (อาจ)

เป็นสมเด็จพระพนรัตน ปริยัติวรา วิสุทธิสังฆาปรินายก ตรีปิฎกธราจารย์

สฤทธิขัติยสารสุนทร มหาคณิศร บวรวามะคณะสังฆาราม คามวาสี อรัญวาสี

ถึงเดือน ๑๒ ปี ๒๓๕๙ มีผู้ฟ้องร้องว่าพระพุทธโฆษาจารย์ (บุญศรี) วัดมหาธาตุ

พระญาณสมโพธิ (เค็ม) วัดนาคกลาง และพระมงคลเทพมุนี (จีน) วัดหน้าพระเมรุ กรุงเก่า

ต้องอาบัติปาราชิกมานานแล้ว เนื่องจากเสพเมถุนจนมีบุตรหลายคน

เมื่อไต่สวนพบว่าเป็นจริงก็โปรดให้นำทั้ง ๓ คนไปจำคุก

แล้วโปรดให้สมเด็จพระสังฆราช (มี) และสมเด็จพระพนรัตน (อาจ)

แต่งหนังสือโอวาทานุสาสนี เกี่ยวกับข้อวัตรปฏิบัติอันสมควรแก่สมณะ

เพื่อคัดแจกจ่ายไปตามพระอารามต่าง ๆ

หลังจากสมเด็จพระสังฆราช (มี) สิ้นพระชนม์และรับพระราชทานเพลิงพระศพ

เมื่อวันที่ ๒๘ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๓๖๒

รัชกาลที่ ๒ มีพระประสงค์จะสถาปนาสมเด็จพระพนรัตน (อาจ)

เป็นสมเด็จพระสังฆราช จึงโปรดให้แห่มาสถิต ณ วัดมหาธาตุ ในเดือน ๔

ในปีถัดมาเกิดอหิวาตกโรคระบาดหนักจนทำให้การสถาปนาต้องเลื่อนออกไป

จนถึงเดือน ๑๑ มีผู้ฟ้องร้องว่า

“สมเด็จพระพนรัตน” ท่านชอบหยอกเอินศิษย์หนุ่มด้วยกิริยาไม่เหมาะสม

สมเด็จฯ ท่านรับสารภาพแต่ยืนยันว่าไม่ถึงปาราชิก

รัชกาลที่ ๒ จึงรับสั่งให้ถอดจากสมณศักดิ์ชั้นสมเด็จพระราชาคณะ

แล้วเนรเทศออกจากพระอารามหลวง

ตามประวัติ “หลวงตาอาจ” ซึ่งถึงคราวตกอับ อาภัพ อับวาสนา

ชะตาชีวิตยามรุ่งเรือง

ได้เป็นถึง “สมเด็จพระพนรัตน”

แต่ถึงคราวตกยากและตกต่ำ

ก็ถูกถอดยศ ตำแหน่ง ฐานันดรศักดิ์ อันสูงส่ง

เมื่อ “กรรม-กิเลส-วิบาก” ให้ผลเพราะไม่สำรวม “กายกรรม-วจีกรรม”

พระภิกษุอาจ จึงยอมรับในโชค ชะตา ฟ้าลิขิต ยอมจำนน “โองการ” ฟ้า

ย้ายไปอยู่วัดไทรทอง (ปัจจุบันคือวัดเบญจมบพิตรดุสิตวนารามราชวรวิหาร)

จนกระทั่งมรณภาพในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว

อ่านเรื่องราว “สมเด็จพระพนรัตน”

หยอกเอิน “ศิษย์หนุ่ม” แล้วถูกลงพระราชอาญา

ด้วยการ “ถอด” ออกจากฐานันดรศักดิ์ชั้นสูงสุด

ระดับ “สมเด็จ” แล้ว

ผมก็ให้คิดเห็นไปว่า ทุ

กสรรพสิ่งล้วนไม่เที่ยง

คิดเห็นก็เป็นอนิจจังไปเสียทั้งนั้น

จะดีจะชั่ว อยู่ที่ตัวทำ

จะสูงหรือต่ำ อยู่ที่ทำตัว

เรื่องราว “พระราชาคณะ” ที่ต้องคดีความจำนวนหลายรูป

ด้วย “คดีความ” ความผิดข้อหาต่างๆ กัน

เป็น “กรณีศึกษา” ที่ชวนให้ขบคิดกระทั่งถึงยุคดิจิทัลว่า

“ไม่มีอะไรที่เป็นไปไม่ได้”

ในแผ่นดินรัชกาลที่ ๑๐ การที่พระราชาคณะระดับรองสมเด็จ

ถูกดำเนินคดี ถึง ๓ รูป พระราชาคณะชั้นเทพ ถูกถอดออกจากฐานันดรศักดิ์อันสูงส่ง

พระราชาคณะชั้นราช ก็ถูกถอดออกจากสมณศักดิ์ ลงเป็นพระภิกษุรูปหนึ่ง

คล้าย “พระภิกษุอาจ” ซึ่งเป็นอดีต “สมเด็จพระพนรัตน”

คิดเห็นไปว่า ล้วนเป็นเรื่องของ “กรรม-กิเลส-วิบาก” ของแต่ละท่าน

ที่เป็น “ปัจจัตตัง” อันเจ้าตัวจะรู้หรือไม่ ก็ไม่มีใครพยากรณ์ได้

เป็นเรื่องของ “สังสารวัฏ”

ดังนั้น เห็นใครรุ่งเรืองแล้วร่วงโรย

ส่วนตัวผมมองว่า “ไม้ล้มข้ามได้ คนล้มอย่าข้าม”

ให้กำลังใจกันได้ก็ควรให้

อย่าซ้ำเติมกันและกัน

หาไม่แล้วจะเกิดกรณี “คิดเยอะ คิดมาก”

กระทั่งผูกคอตายเพราะ “คิดไม่ตก” “ปลงไม่ได้”

อย่างรายกรณี “พระพรหมสุธี”

พระราชาคณะชั้นรองสมเด็จ วัดสระเกศ เป็นต้น

ซึ่งกาลต่อมา “พระพรหมสิทธิ”

พระราชาคณะชั้นรองสมเด็จฯ วัดสระเกศ

คู่กรณี

สุดท้าย “ตายทั้งเป็น” ด้วย “การติดคุก”

ยังไม่ออก กระทั่งถึงบัดนี้

นึกถึงคำว่า

“สังสารวัฏ”

“กรรม-กิเลส-วิบาก”

เป็น ปัจจัตตัง

สาระสำคัญที่เล่า

มุ่งให้ผู้อ่านทุกท่าน

รักบุญ

ระวังไม่สร้างบาป

ไม่สร้างกรรม

จะได้ไม่ชดใช้กรรมที่กอ่

เป็นสำคัญ

——-

ตอน ๑๐

“รัชกาลที่ ๓

ทรงจับพระสึก ๕๐๐ รูปเศษ

พระราชาคณะเป็นปาราชิก

ก็หลายรูป”

——–

หลัง “ส่งเสริมและสนับสนุน”

ทว่าเกิด “ผลกระทบอีกแรง”

นั่นคือ เกิดมี “พระนอกรีตนอกรอย”

เกิดขึ้นจำนวนนับไม่ถ้วน

ขนาดเป็นถึง “ตำแหน่งโปรดเกล้าฯ”

ตำแหน่ง “พระราชาคณะ” ที่มีเงินเดือน

เงินประจำตำแหน่ง “นิตยภัตร”

ชีวิตสบายๆ ไม่ลำบากเดือดร้อน

ทว่า “พระราชาคณะ” ยุคนั้น

ก็ยังเป็น “ปาราชิก” กันมาก

สะท้อนความจริงว่า อย่าให้พระมีลาภสักการะมาก

จะเคยตัว “เงิน” และ “ตำแหน่ง”

นำมาซึ่ง “อิตถี” “นารี” พิฆาตพระ

เรื่องราว เงิน – ตำแหน่ง – อิตถี

หรือ สตรี-สตางค์

ทำร้ายพระดี เสียผู้เสียคนเป็นอันมาก

ตั้งแต่สมัยแผ่นดินรัชกาลที่ ๓ แล้ว

รวมถึงวงการอื่นๆ ด้วย อย่างเช่น วงการการเมือง

ผมนึกถึง “พระบาลี” ในธัมมบทว่า

“กาเยน สํวุตา ธีรา อโถ วาจาย สํวุตา

มนสา สํวุตา ธีรา เต เว สุปริสํวุตา”

แปลว่า

“นักปราชญ์ทั้งหลาย ระมัดระวังกาย

ระมัดระวังการใช้ถ้อยคำ

ระมัดระวังใจ

นักปราชญ์เหล่านั้นแล

ได้ชื่อว่าระมัดระวังรอบคอบดีแล้วนักแล”

ใดๆ สะท้อนถึง

กรรม-กิเลส-วิบาก

ปิดทวาร

ปิดกรรม

ควบคุมกิเลส

ไม่ประมาท

ก็จะได้รับแต่

วิบากแห่งกุสลกรรม

บุญหนุน

กุสลนำ

โชคชะตา

ชีวิต

ก็เปลี่ยนแปลง

ไปในทางที่ดี

——–

รัชกาลที่ ๓ ทรงมีแนวพระราชดำริว่า

“มนุสฺสทุลฺลโภ”

สรรพสัตว์

จะได้บังเกิดเป็นมนุษย์

พบพระพุทธศาสนานี้

ยากนัก

คล้าย “เต่าตาบอด”

จมอยู่ในมหาสมุทร

นับหมื่นปีแสนปี

เจ้าพระคุณพระราชาคณะทั้งปวง

จะรักษาพระศาสนาฝ่ายพุทธจักรนั้น

มิได้มีดำริแนวคิดเหมือนฝ่ายพระราชา

ที่มีแนวคิดจะรักษาแผ่นดิน

ฝ่ายราชอาณาจักร

ถึงจะมีอันตราย

ก็จัดแจงแต่งตั้ง “ตัวแทน” “ตัวกัน” ขึ้นไว้

ฝ่ายพุทธจักรนั้น

พระราชาคณะจะรักษาพระศาสนา

ก็มิได้ “ดำริ” “คิด”

ที่จะ “ฝึกสอน” ศิษยานุศิษย์ให้รู้พระไตรปิฎก

จะได้สนองงาน

ถึงจะเป็นอันตรายลง

จะได้ “แทนกัน” ขึ้นไว้

พระพุทธจักรกับพระราชอาณาจักร

มี “พระดำริ” มิได้ต้องกัน

จึงเป็นดังนี้

ยุคดิจิทัล

ถ้ามหาเถรสมาคมจะสืบสาน

สืบทอด สืบต่อ

แนวพระราชดำริ

ก็ควรจัดประชุม “ชาวพุทธ” ทุกภาคส่วน

ทำแผนปฏิบัติการ

ทำการวิเคราะห์เทคนิค “สวอต” SWOT

วิเคราะห์ “ภัยคุกคาม ๕ ประการ”

ซึ่งภัยประการแรกเกิดจาก

“ความเสื่อมภายใน”

ภัยประการที่ ๒ คือ “ความเสื่อมภายนอก”

ภัยประการที่ ๓ คือ “ภัยจากศาสนาอื่น”

ภัยประการที่ ๔ คือ“ภัยจากลัทธิผสมผสาน”

และภัยสุดท้าย “ภัยจากการแข่งขันกันเอง”

ตามแนวคิดของไมเคิล อี พอร์เตอร์

ทำแบบจำลอง “ทำนายอนาคตพุทธศาสนา”

ด้วยหลัก Scenario

มหาเถรสมาคม อย่านิ่งเฉย

ควรเสนอให้ “คณะสงฆ์” จัดประชุม

“ตัวแทน” “ตัวกัน”

และออกนโยบายสร้าง “ผู้นำ” ที่เป็น “ศาสนทายาท”

เพื่อสืบทอดและนำพระพุทธศาสนาต่อไป

เสนอให้รัฐบาล

ระดมพล

ระดมผู้รู้

ช่วยกันคิดอ่าน

ระดม

“พลังศรัทธา”

ในการส่งเสริมสนับสนุน

และปกปักรักษา

“พระพุทธศาสนา”

โดยจะต้องให้ “พุทธบริษัท”

ช่วยกันคนละแรง “สร้าง”

ตัวตาย ตัวแทน ขึ้นรับช่วงสืบทอด

“อำนาจ” ในการทำให้

“พุทธศาสนา”

สถิตถาวรยาวนานถึงห้าพันปี

แต่ผมก็ยังไม่พบ

“แผนยุทธศาสตร์” ใดๆ ที่ออกโดยมหาเถรสมาคม

แสดงให้เห็นถึง “ความพร้อม” ด้านพุทธจักร

ไม่พบทั้ง

“วิสัยทัศน์-พันธกิจ-ค่านิยม-แผนการ-โครงการ”

สร้าง “ศาสนทายาท” ที่เป็นรูปธรรม

ในฟากของ “มหาเถรสมาคม”

——-

เจ้าพระยาทิพากรวงศ์ จดบันทึกรายละเอียดไว้โดยย่อว่า

“เรื่อง “ชำระพระสงฆ์ประพฤติอนาจาร”

เมื่อ ณ เดือน ๑ เดือน ๒ เดือน ๓

เกิดชำระความพระสงฆ์ที่ประพฤติอนาจารมิควร

ทั้งบ้านทั้งเมืองได้ตัวชำระสึกเสียก็มาก

ประมาณ ๕๐๐ เศษ

ที่หนีไปก็มาก

พระราชาคณะเป็นปาราชิกก็หลายรูป

ในเดือน ๔ นั้น

การเมรุผ้าขาวสมเด็จพระสังฆราช (ด่อน) เสร็จแล้ว

ณ วันเดือน ๔ ขึ้น ๑๑ ค่ำ

ชักศพไปเข้าเมรุ ณ วันเดือน ๔ ขึ้น ๑๓ ค่ำ

พระราชทานเพลิง”

ตอนนี้

เป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริง

ตรงกับวันเสาร์ที่ ๑๑ มีนาคม พุทธศักราช ๒๓๘๕

หลังรัชกาลที่ ๓

ครองราชย์มาได้ ๑๘ ปี

ควรทราบว่ารัชกาลที่ ๓

เสด็จขึ้นครองราชย์

พ.ศ. ๒๓๖๙-๒๓๙๔

——-

เหตุการณ์ที่ว่าเกิดขึ้น

ตอนปลายสมัยของสมเด็จพระสังฆราช (ด่อน)

นับเป็นการชำระสะสาง

อลัชชีในคณะสงฆ์ครั้งใหญ่ที่สุดเท่าที่ปรากฏ

ในประวัติการปกครองคณะสงฆ์ในยุครัตนโกสินทร์

ซึ่งแสดงให้เห็นถึง

“ความเสื่อม” ของวงการสงฆ์ในยุคนั้น

และหักล้างทฤษฎีว่า

“ชั่วช่างชี ดีช่างสงฆ์”

กล่าวคือ ตอนต้นแผ่นดินรัชกาลที่ ๓

อาจปล่อยพระสงฆ์สบายๆ

แต่พอชักจะเละเทะ และไม่ไหว

ก็ทรงใช้ “พระราชอำนาจ”

สึกพระที่ประพฤติไม่เหมาะสม

จำนวนมากถึง ๕๐๐ รูปเศษ

และพบหลักฐานว่าพระราชาคณะ

เป็นปาราชิกกันมาก

สะท้อน “การปฏิรูปสงฆ์”

ซึ่งสืบเนื่องต่อมา

ถึงการถือกำเนิด “คณะสงฆ์ธรรมยุติกนิกาย”

ผมเดาว่า

พระ-เณร-ชี มีมาก

แต่ “เถร” ที่ไม่ใช่พระและเณร

คงสร้างความเอือมระอา และเสื่อมศรัทธากันมาก

ขณะเดียวกันก็สะท้อนให้เห็นถึง

“ความเข้มงวดกวดขันเอาจริงเอาจัง”

ของรัชกาลที่ ๓ ที่ทรงทุ่มเทชีวิตทั้งชีวิต

ทำตัวเป็น “ไวยาวัจกร” ทำงานแทนพระรัตนตรัย

ด้วย ความคิดอ่าน คำพูด และการกระทำ

ไม่พูดไปเรื่อย ไม่รับปากไปเรื่อย

ทรงพยายามทำ “พระให้เป็นพระ”

และทรงทำ “วัดให้เป็นวัด”

ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์เต็มพระสติปัญญาอยู่เสมอ

แน่นอนว่า “พระสงฆ์” หลบหนี “ราชภัย”

ในแผ่นดินพระนั่งเกล้ากันมาก

นอกจาก “พระภิกษุภู่” หรือ “สุนทรภู่” แล้ว

ผมเชื่อว่า “สมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต)” วัดระฆังโฆสิตาราม

ก็หนี “ราชภัย” ตามไปด้วย ตลอดรัชกาล

เพิ่งจะหวนกลับมา ในแผ่นดินของรัชกาลที่ ๔

เพราะสมเด็จโต ท่าน “แผลง” และ “ไม่ธรรมดา”

จึง “หลบหนี” ตลอดราชภัย

เป็นถ้อยคำที่สมเด็จโต สนทนากับ รัชกาลที่ ๔ เอง

———–

ตอน ๑๑

 “พระราชนิพนธ์ขอขมาพระสงฆ์ของรัชกาลที่ ๓”

——–

วันที่ ๒ เมษายน ของทุกปี 
ตรงกับ “วันสวรรคต” ของพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
ให้บังเอิญว่าวันนี้เป็น “วันพระราชสมภพ” 
ของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี 
คนทั่วไป เลยไม่ค่อยรับรู้ว่าวันนี้แท้ที่จริง 
เป็น “วันสำคัญ” ในอดีต

——-
เรื่องราวที่ผมอ่านแล้วเกิดความรู้สึกซาบซึ้ง
และประทับใจเกี่ยวกับ “น้ำพระทัย” ของรัชกาลที่ ๓ 
มีอยู่ ๒ เรื่องหลักด้วยกัน
ตอน ๑๑ จะขอเล่าเรื่องแรกคือ “พระราชนิพนธ์ทรงขอขมาพระสงฆ์”

สอบทานเป็นวันเดือนปีในยุคดิจิทัล
พบว่า “ข้อเขียนชิ้นนี้” เขียนขึ้นในวันเสาร์ ขึ้น ๖ ค่ำ เดือน ๔ ไทย
ตรงกับปีพุทธศักราช ๒๓๙๓
เวลา ๑๗ นาฬิกาเศษ
รัชกาลที่ ๓ สิ้นพระชนม์ ในวันที่ ๒ เมษายน ๒๓๙๓
ตรงกับวันพุธ ขึ้น ๑ ค่ำ เดือน ๕ ไทย 
แสดงว่าทรงตั้งพระทัย เขียนด้วยพระองค์เอง
ล่วงหน้าเพียงแค่ ๒๕ วัน ก่อนสวรรคต

พระราชนิพนธ์ เป็นสำนวนภาษาไทย สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น 
ผมอ่านแล้ว “ซาบซึ้ง” ในคำและความ ขอนำมาลง บางส่วน ดังนี้ 
“ศุภมัสดุ พระพุทธสาสนกาลเป็นอดีตล่วงแล้ว ๒๓๙๓ พรรษายุกาล
ผคุณมาส ศุกรปักษ์ ฉัฏฐมีดิถี โสรวาร บริเฉทกาลกำหนด
เพลาบ่าย ๕ โมงเศษ…”
ควรทราบว่า แต่โบราณ คนไทยเรานับวันเดือนปีแบบจันทรคติ
ผคุณมาส ตรงกับเดือน ๔
ศุกรปักษ์ คือเวลาข้างขึ้น
ฉัฏฐมีดิถี คือวันขึ้นหรือแรม ๖ ค่ำ 
ดูว่าเป็น “ศุกรปักษ์” ข้างขึ้น หรือ “กาฬปักษ์” ข้างแรม
โสรวาร แปลตรงตัวว่า “วันเสาร์”

ภาษาศาสตร์ อักษรศาสตร์ นิรุกติศาสตร์ 
ส่วนตัวผมเห็นว่า “ผู้ที่รักการศึกษา”
ควรขวนขวายเรียนรู้ด้วยตนเอง
เพราะจะทำให้อ่านคำและความโบราณ
ด้วยความเข้าใจในอรรถและธรรมที่ลึกซึ้ง
เมื่อตีความได้ถูกต้อง เข้าใจตรงกัน
ก็จะเกิดความคิดอ่านที่ไม่เคยมี 
จากข้อคิดข้อเขียนเก่าๆ 
ยกตัวอย่างเช่น “ข้อเขียนก่อนสวรรคต ของรัชกาลที่๓”

——-

ผมว่า คนที่ “เตรียมตัวตาย” แบบรัชกาลที่ ๓
เป็น “ตัวอย่าง” และ “แบบอย่าง” ที่ดีเยี่ยม
ตลอดระยะเวลา “ไตรมาสสุดท้าย” ก่อนสิ้นพระชนม์
รัชกาลที่ ๓ ได้ทรงวางแผน “เตรียมตัวตาย”
ดังนั้น เมื่อถึงวันเวลาที่สิ้นพระชนม์จริงๆ 
ลูกๆ หลานๆ พี่ๆ น้องๆ 
เจ้านาย พระราชวงศานุวงศ์ อำมาตย์ ข้าราชบริพาร
พระสงฆ์ราชาคณะ และผู้เกี่ยวข้อง
จึงมิได้ “เปิดศึก” แย่งชิง “อำนาจ” และ “สังหาร” 
หรือ “ลอบสังหาร” ฝ่ายตรงข้าม

——-

สิ่งที่ “ค้างคา” ในใจของรัชกาลที่ ๓ 
ในรอบ ๓ เดือนก่อน “สวรรคต” 
เรื่องแรกคือ “ราชบัลลังก์” 
ทรง “เผย” รายชื่อ อย่างน้อย ๔ ชื่อ 
สรุป ๑ ใน ๔ ชื่อที่ทรง “ทำนาย” 
ได้สืบทอด “พระราชอำนาจ” จริง
นั่นคือ “รัชกาลที่ ๔”
แต่ก็มาพร้อมกับ “ความห่วงใย”
เรื่องเดียวคือทรงเกรงว่าพระจอมเกล้า
จะใช้ “พระราชอำนาจ” บีบบังคับ ฝืนใจ
ให้พระสงฆ์สยาม เปลี่ยนจาก “ห่มแบบมังกร”
กลายเป็น “ห่มแหวก” แบบรามัญมอญ 
ซึ่งรัชกาลที่ ๔ ก็ทรงเป็นจอมปราชญ์
จนทุกวันนี้ การห่มจีวร ก็มีทั้ง ๒ แบบ
มิได้มีเพียงแบบเดียว ตามที่รัชกาลที่ ๓ ทรงห่วงใย

เรื่องที่ ๒ รัชกาลที่ ๓ ทรง “ทำนาย” อนาคตสยามประเทศ
เอาไว้อย่างแม่นยำ โดยเฉพาะ “การศึกสงคราม”
ทรงมีวิสัยทัศน์อันแม่นยำราวกับตาเห็นว่า
“การศึกสงครามข้างญวนข้างพม่าจะไม่มีอีกต่อไป”
และให้ “เรียนรู้” จาก “ฝรั่ง” แต่อย่าถึงกับ “นับถือเลื่อมใส”
เห่อฝรั่ง จนลืม “เอกลักษณ์ไทย”

ผมพบว่า “สยามกับสหรัฐอเมริกา” เริ่มผูกสัมพันธไมตรีเป็นมิตรต่อกัน
ในแผ่นดินรัชกาลที่๓ นี้เอง

เรื่องที่ ๓ รัชกาลที่ ๓ ทรงห่วงใย “พระราชาคณะทั้งหลาย”
จะละเลยการสร้าง “ศาสนทายาท” ทรงให้ความสำคัญเป็นพิเศษ
กับ ๒ เรื่อง เรื่องแรกคือ “วิชาการพระพุทธศาสนา” 
มีการแลกเปลี่ยนคัมภีร์ระหว่างสยามกับลังกา เป็นเรื่องเป็นราวชัดเจน
ต่อจากแผ่นดินของพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศในสมัยอยุธยา
ที่วัดบวรนิเวศวิหาร ถึงกับมี “คณะลังกา” และมีพระสงฆ์ลังกาจำนวน ๑๑ รูป
มาพำนักประจำ และ “วัดบวรนิเวศ” เป็นวัดศูนย์กลาง “นานาชาติ”
มีบาทหลวงต่างศาสนา มาสนทนา แลกเปลี่ยน พูดคุย
ข้ออรรถ ข้อธรรมกับเจ้าฟ้ามงกุฎ ซึ่งกาลต่อมาได้เป็น “รัชกาลที่ ๔”
มีการเรียนภาษาอังกฤษ ภาษาสันสกฤต และเริ่มมีการใช้ “เทคโนโลยีการพิมพ์”
เพื่อช่วยเหลือการเรียนพระไตรปิฎกศึกษาให้ทันสมัย สะดวก รวดเร็ว กว่าแต่เก่าก่อน

อีกเรื่องคือ “การถวายทุนสนับสนุนการศึกษาพระไตรปิฎก” 
รัชกาลที่ ๓ ทรงชักชวน “ข้าราชการ” “อำมาตย์” “นักวิชาการ” “เศรษฐี” “เจ้าสัว”
ให้ช่วยกันสนับสนุนส่งเสริมการเรียนพระไตรปิฎก ให้แต่ละวัง แต่ละตำหนัก
จ้าง “ครู” สอนบาลี สำนักต่างๆ และช่วยกันถวายอุปถัมภ์ “ครูบาลี” “พระและสามเณรที่เรียนบาลี”
ในรูปแบบที่เรียกว่า “นิตยภัตร” ในรูปของ “เงินเดือน” และ “ข้าวถัง”
กับ “คิลานภัตร” ในรูปของ “ยารักษาโรค”

พระสงฆ์สามเณรยุคนี้ เรียนพระปริยัติธรรมกัน
เยอะมาก วัดใหญ่ๆ อย่างวัดอรุณราชวราราม วัดราชโอรสาราม วัดสุทัศนเทพวราราม
วัดมหาธาตุ วัดบวรนิเวศ มีพระภิกษุจำพรรษากันจำนวนร้อยถึงหลายร้อยรูป
เฉพาะพระและสามเณรเปรียญที่นิมนต์รับถวาย “เงินสด” ในรูปของ “นิตยภัตร” 
มีจำนวนมากมายถึงเกือบหนึ่งหมื่นรูป สะท้อนว่า “รัชกาลที่ ๓” เข้าใจระบบ “อัดฉีด”
ซึ่งกระตุ้นให้เกิด “แรงจูงใจ” ดังคำสมัยใหม่ว่า “เงินมีหน้าสด เงินหมดหน้าแห้ง”

ผมประทับใจ “Human Resource Management” การจัดการทรัพยากรมนุษย์
ของรัชกาลที่ ๓ ซึ่งหลักใหญ่ใจความสำคัญคือ 
รับสมัครผู้บวชเรียน-คัดเลือกผู้บวชเรียน-ฝึกหัดคัดกรองผู้บวชเรียน-ประเมินผลการเรียน-
การสร้างแรงจูงใจให้อยากเรียนพระไตรปิฎก ไม่ว่าจะผ่าน “เงินสด” หรือ “ระบบประกันสุขภาพ”
และ “สวัสดิการอาหาร” นับว่ายังคงทันสมัย เมื่อเปรียบเทียบกับระบบการจัดการทรัพยากรมนุษย์
ของกิจการชั้นนำระดับนานาชาติทั่วโลก

ทว่าวัดวาอารามต่างๆ ละเลย HRM ทุกวันนี้ ถ้าวัดวาอารามต่างๆ ยังใช้ระบบ “ทิ้งๆ ขว้างๆ”
ผมเรียกว่า “ระบบตายฝังยังเลี้ยง” พูดให้เห็นภาพชัดเจน ให้นึกถึงภาพ 
“หมาแมวถูกนำไปปล่อยลอยแพทิ้งไว้ตามวัดแบบอนาถา”

ถ้า “มหาเถรสมาคม” ไม่ชักชวนพุทธบริษัทให้ช่วยกัน “คิดอ่าน”
อนาคตวัดต่างๆ ก็คง “ไม่เหลือ” ศาสนทายาทผู้ที่มีใจสัทธาเลื่อมใส
อยากสืบทอด สืบสาน ดูแล รักษา ศาสนวัตถุ และศาสนทายาท สืบต่อไป

ขนาดรัชกาลที่ ๓ ใส่พระทัย ดูแลอย่างดี 
ในปีที่ ๑๘ ของรัชกาล 
เจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค)
ก็ยังได้ทำจดหมายเหตุเป็นทางการ
“พระราชพงศาวดารรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ ๓”
ระบุ “หลักฐาน” ยืนยันไว้ชัดเจนว่า
พระราชาคณะขนาดจำนวนน้อยเพียงแค่ ๑๐๐ รูปเศษ
ก็ยังเป็นปาราชิกกันมาก
พระที่หลบหนีราชภัยก็มาก
และถูกจับสึกก็มากมายถึงจำนวน ๕๐๐ รูปเศษ

ดังที่บอก ๘ ปีสุดท้ายแห่งรัชกาล
ผมคิดว่า “พระเจ้าอโสกแห่งกรุงสยาม”
คือ “พระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว” ก็คงไม่สบายพระทัยนัก
เกี่ยวแก่เรื่อง “พระ-เถร-เณร-ชี” 
ความจริงปรากฏจาก
“ข้อเขียน” ที่ไม่ระบุชื่อผู้เขียนจดสนองรายงาน
แต่ระบุตรงๆ ว่าเป็น “พระราชนิพนธ์”
ก็แสดงให้เห็นว่า “รัชกาลที่ ๓” จงใจ “สื่อ”
เกี่ยวกับ “สาร” คือ “สิ่งที่ค้างคาใจ” ก่อนจากไปยังปรโลก
มุ่งตรงถึง “พระ” โดยตรง

คนแบบ “รัชกาลที่ ๓”
ผมมองว่าเป็นบุคคลที่หาได้ยาก
ในรอบหลายร้อยปี 
จะกลับมาเกิดอีกสักครั้ง

คนแบบนี้ เป็นตัวอย่างของ “คนสู้ชีวิต”
กว่าจะได้ราชบัลลังก์มาครอง
ก็เกิดจาก “มันสมอง” และ “สองมือ” ล้วนๆ

และเป็นคนที่คิดและทำเพื่อ 
สถาบันชาติ-ศาสนา-พระมหากษัตริย์
จนวันสุดท้าย

แต่เข้าใจว่า “ราชาคณะต่างๆ”
คงจะไม่ยอม “ษมา” และ “อโหสิกรรม”
เพราะรัชกาลที่ ๓ แทนที่จะได้รับยกย่องเป็น “มหาราช”
ท้ายที่สุด กลับได้เป็นเพียงแค่ 
“พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า”
นึกถึงคำว่า “ทำคุณกับใคร เหมือนไฟตกน้ำ”

——-

ตอน ๑๒

“พระราชนิพนธ์ฉบับสุดท้ายของรัชกาลที่ ๓”

——

สะท้อน “กิเลส-กิเลส-วิบาก” ของพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
ด้วยสำนวนภาษาร่วมสมัย

รัชกาลที่ ๓ ซึ่งทรงพระประชวร มีความรำจวน (แปลว่าสะเทือนใจ)
ถึงพระราชกิริยา (กายกรรม) ที่ได้ทรงประพฤติมา ในการซึ่งได้ทรง
ปฏิสันถารปราศรัย และมีพระราชดำรัส (วจีกรรม) ด้วยกิจใดๆ 
กับพระสงฆ์ราชาคณะฐานานุกรม บาเรียน (เปรียญ) และภิกษุอนุจร องค์ใดๆ ก็ดี
ตั้งแต่จำความได้มาจนกาลบัดนี้ ทรงพระปริวิตกระแวงอยู่ ว่าจะมีความพลั้งพลาด
ประมาทใน “โวหาร” เป็นการ “อคารวะ” (ใช้ถ้อยคำไม่เคารพ) 
ไม่สมควรที่จะตรัสแก่สมณะในพระศาสนา

อนึ่งตั้งแต่ทรงถวัลยราชราชาภิเษกมา บางทีอธิกรณ์มีในพระสงฆ์
ก็ได้ตรัสประภาษเป็นพระราชดำริดุจหนึ่งกระด้าง เพื่อจะให้พระราชาคณะ
ฐานานุกรม เจ้าหมู่ เจ้าคณะทั้งปวง เกรงพระราชานุภาพ

*วิจารณ์ตรงนี้ว่า “การที่ทรงแข็งกระด้าง” กับพระสงฆ์ ก็เพื่อให้พระสงฆ์
เคารพ ยำเกรงใน “ราชานุภาพ” ซึ่งก็คือ “พระราชอำนาจ” โดยตรง
ก็คือ “กฎหมายบ้านเมือง” และหมายรวมถึง “พระธรรมวินัย”
———

จะให้อุตสาหะสั่งสอนศิษยานุศิษย์ และปราบปรามภิกษุอลัชชี เหล่าอันธพาล
ให้พระพุทธศาสนาถาวร วัฒนาการ บริสุทธิ สะอาด ด้วยอำนาจพระเดชานุภาพ
สมเด็จพระเจ้าแผ่นดิน ที่เป็นศาสโนปถัมภก ก็ครั้งนี้มีพระราชวิตกว่า
พระราชกิริยาทั้งปวงนั้น “ลางอัน” จะเป็น “อคารวะ” และ “ไม่เป็นที่ชอบใจ”
แก่พระผู้เป็นเจ้าบางองค์ “วิปฏิสาร” (เดือดร้อนใจ) อยู่
*วิจารณ์ตรงนี้ว่า ต้องการเห็นพระราชาคณะ รับภาระ ธุระ พระศาสนา
ต้องการให้พระสั่งสอนสร้างศิษย์ให้เป็นพระที่ทรงศีล และช่วยกันปราบปรามพระทุสีล
ขจัดออกจากวงการ เป้าหมายมุ่งให้พระพุทธศาสนา “ถาวร” “เติบโต” “หมดจด” 
และ “ผุดผ่องใส” เป็นสำคัญ แต่บางทีการที่ทรง “เสียงดัง” พูดเหมือนข่มขู่ ตะคอกพระ
เพราะเป็นผู้มีอำนาจ พระฟัง “เจ้า” พูดเสียงดังแล้ว ก็อาจเกิดความรู้สึกว่า “พระเจ้าอยู่หัว”
ไม่เคารพพระ และการเป็นคนโผงผาง ตรงไปตรงมา พระอาจรู้สึกชัดใจ ไม่ประทับใจ

จึงมีพระราชโองการมานพระบัณฑูรสุรสีหนาท อาราธนา
“เจ้าฟ้ามงกุฎ” “สมมุติเทวาวงศ์” (พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
สมัยผนวช เรียกขานกันในวังว่า เจ้าฟ้ามงกุฎ หรือเจ้าฟ้าใหญ่ คู่กับ
พระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว เรียกขานกันว่า เจ้าฟ้าน้อย)
ให้เป็น “ธุระ” รับเชิญกระแสพระราชโองการ มาอ่อนน้อมนมัสการ
ขอษมาโทษที่จะพึงมี เพราะพระราชดำรัส (วจีกรรม) 
เย้าหยอก ฤาคมคาย ใดๆ ก็ดีทั้งปวง เป็นพระราชกิริยาอันล่วงเป็นไปในพระราชาคณะ
ฐานานุกรม เปรียญ ภิกษุอนุจรองค์ใดๆ ในเวลาอันใดอันหนึ่งซึ่งล่วงมาแล้วนั้น 
ให้ทราบตลอดไปทุกรูป บรรดาที่ได้เคยเข้ามารัชราชนิมนตนกิจทั้งปวง 
ขอให้พระผู้เป็นเจ้าทุกองค์จงปลงอัธยาศัย ออมอดโทษถวายอภัย
ด้วยน้ำใจอันเต็มไปด้วยเมตตากรุณาเป็นบุเรจาริก (เบื้องหน้า) อย่าให้เป็นกรรมเวรต่อไป
ให้สิ้นพระราชวิปฏิสารรำคาญทั้งปวงนั้น (ให้เลิกเป็นกังวลในใจอีกต่อไป)
*พระราชนิพนธ์ตอนนี้ สะท้อนว่า รัชกาลที่ ๓ ท่านก็ “พูดเล่น” กับพระที่ท่านคุ้นเคย
และบางทีก็ “เล่า” ความในใจที่ “ลึกซึ้ง” และ “คมคาย” พูดให้พระเก็บไปคิด
โดยเฉพาะแนวคิด “การสร้างตัวแทน” และ “การเรียนพระไตรปิฎก” ซึ่งเป็นแก่นแท้
แก่นธรรมของพระพุทธศาสนา ไม่ใช่ไปลุ่มหลงกับ “เล่นแร่แปรธาตุ” “เล่นหวย”
หรือ “การอื่นๆ” แทน แต่ความที่อาจไม่ “ระมัดระวัง” คำพูดคำจา จนไปก่อเกิดกลายเป็น
“วจีกรรม” เป็น “บาปกรรม” รัชกาลที่ ๓ ท่านไม่ประสงค์จะให้เป็นบาปเป็นกรรมติดตัว
ก็เลยตัดสินใจ “เขียนคำขอขมา” ให้พระราชาคณะวัดต่างๆ รับทราบกัน
และกรณีที่พระราชาคณะเป็นปาราชิกกันมากก็ดี
การที่พระหลบหนีราชภัยกันมากก็ดี
การที่พระถูกจับสึกในปีที่ ๑๘ แห่งการครองราชย์
จำนวนมากถึง ๕๐๐ รูปเศษ ก็ดี สะท้อนว่า “ทรงไม่สบายพระทัย”
ยังไม่นับที่ตัดสินจับพระผู้ใหญ่สึกถึง ๓ องค์
ถอดยศ “สมเด็จพระพนรัตน” ลงเป็น “หลวงตา” เป็นต้น
กายกรรม-วจีกรรมต่างๆ ล้วนทำให้เกิด “ความในใจ” ที่ต้องการ “ระบาย” ก่อนตาย

——–

การเปิดใจคุยกัน ระหว่างรัชกาลที่ ๓ กับพระสงฆ์ที่กุมอำนาจปกครองสงฆ์
ท่อนต่อไป ผมว่าน่าสนใจ
“อนึ่งขอให้พระผู้เป็นเจ้าทั้งปวง จงกระทำสัตยาธิษฐาน (อธิษฐานจิตด้วยสัจจะความจริง)
ด้วยคุณพระศรีรัตนตรัย และจตุปาริสุทธศีล และศาสนานุสิกขากิจ 
ถวายพระราชกุสโลทิศ (พระราชกุศล อุทิศ) แด่สมเด็จพระพุทธเจ้าอยู่หั
ให้มีประชวรคลายหายพระโรคเป็นเกษมสุขสวัสดิ์ ให้ได้ทรงปฏิบัติ
บำเพ็ญพระกุศล เป็นพุทธการบารมี เพื่อพระโพธิญาณ สมควรแก่การ
ที่ได้ทรงประสบพบพระพุทธศาสนา อันเป็นอดุลาดิศัยบุญเขตต์นี้เทอญ ฯ”

ให้พระราชาคณะและฐานานุกรม บรรดาที่ได้มาอ่านกระแสพระราชโองการนี้
บอกแก่พระราชาคณะ ฐานานุกรม และเปรียญ ในอารามที่ยังไม่ได้อ่าน 
มาอ่าน ณ ศาลายามค่ำ เวลาบ่ายต่อๆ ไป เถิด.

*ภาพชายคนหนึ่ง นุ่งโสร่ง ล่องเรือลำเล็ก มาในคลองบางกอกใหญ่
ผ่านวัดที่ “เพื่อน” สร้าง ซ้ายมือคือวัดกัลยาณมิตร 
คิดถึง “พระหลวงพ่อโตซำปอกง” ที่ “เจ้าตัว” เป็นผู้มาวางศิลาฤกษ์สร้างเอง
ให้เพื่อนคือ “เจ้าพระยานิกรบดินทร์” ต้นตระกูล “กัลยาณมิตร”
ภาพขวามือเป็นภาพ “บ้านเกิด” สมัยเด็กๆ เดินเล่นกับน้องๆ คือ
เจ้าฟ้าใหญ่ (รัชกาลที่ ๔) เจ้าฟ้าน้อย (พระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว)
ภาพตำหนักของพระอาจารย์ คือ “สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ขุน)”
ที่ทรงหล่อพระรูปให้คู่กับพระอุปัชฌาย์คือ “สมเด็จพระสังฆราช สุก ญาณสังวโร”
วัดราชสิทธาราม

ก่อนที่วันแล้ววันเล่า จะจบลงที่ “แท่น” ข้างพระอุโบสถ วัดราชโอรสาราม
แล้วพอโพล้เพล้ ก็ล่องเรือกลับมาเทียบท่าที่พระบรมมหาราชวัง 
ใกล้กับวัดพระเชตุพน เป็นแบบนี้ติดต่อกันหลายปี

โดยไม่ไปหาใคร ไม่สุงสิงกับใคร เจียมเนื้อเจียมตั
มีอำนาจ ก็ทำตัวเหมือนเป็นคนไม่มีอำนาจ

คนที่ไม่รู้จัก ก็คงมองไม่ออก นึกว่าเป็น “เจ้าสัว” คนมีอันจะกินคนหนึ่ง
จากผิวพรรณ ใบหน้า และรูปร่าง เพราะยุคนั้น ยังไม่มีเทคโนโลยีถ่ายรูป
ไม่มีใครรู้ว่าใครเป็นใคร นอกจากจะมีทหารราชองครักษ์เพียงไม่กี่นายยืนเคียงข้าง

——–

ตอน ๑๓
“พระดำรัสอันเป็นอมตะของรัชกาลที่ ๓”

——

วันนี้ เป็น “วันตาย” ของชายร่างใหญ่คนนั้น 
ซึ่ง “ฝัน” ไว้ว่า “วันหน้า” ถ้าตาย
“ดวงวิญญาณ” จะขอมาสถิต 
ณ แท่นทำงานเล็กๆ ใต้ต้นพิกุล
ข้างพระอุโบสถ วัดราชโอรสาราม

——-
ผมประทับใจ “คำคมคาย” ที่รับสั่งไว้
ในวันศุกร์ แรม ๕ ค่ำ เดือน ๓ ก่อนสวรรคต
เพียงแค่ราวเดือนเศษว่า
“หนังสืออันนี้ถ้าท่านผู้ใดได้เห็นได้อ่านแล้ว
ถ้าเห็นเหลือสติปัญญาซึ่งจะเยียวยาโรคข้าให้หายได้
ก็จงจำเริญพระไตรลักษณ์ว่า 
นามรูปํ อนิจฺจํ 
นามรูปํ ทุกฺขํ
นามรูปํ อนตฺตา *
จะมีผลานิสงส์แก่ตนเป็นอันมาก”
*แปลว่า นามรูป ไม่เที่ยง นามรูปเป็นทุกข์ นามรูป เป็นอนัตตา
การที่ “เขียน” พระบาลีบทนี้ เพราะอาการของโรคคือ

เดินให้กะเสาะกะแสะ และกินข้าวไม่มีรสติดต่อกันมาปีเศษถึงสองปีแล้ว
กินข้าว ๙ มื้อ ๑๐ มื้อ จะมีรสสักมื้อ เบื่อข้าวสวย ก็กินแต่ข้าวต้ม
ข้าวรมควัน ข้าวมูนกะทิ กินได้แค่ถ้วยหนึ่ง ช้อนถ้วย เจ็บหลัง
เสียดท้องข้างซ้ายตามชายโครงตั้งแต่ยอดอกเป็นตะคริว
ตั้งแต่ชายโครงลงไปจนกระทั่งข้อเท้า ได้ให้หมอนวดก็หายบ้าง
๒๔ ชั่วโมง มีความสุขเพียงแค่ ๑๒ ชั่วโมง 
นานๆไป จะสบายตัวก็เฉพาะตอนนวดเท่านั้น
ได้แต่บอกหมอนวดให้หายามาให้กินหลายขนานก็ยังไม่ทุเลา
ร่างกายก็ซูบผอมลงทุกวันๆ เจ็บจนล้มหมอนนอนเสื่อ นอนหงายก็ไม่ได้
รู้สึกปวดคลื่นเหียน หิวมากแต่กินข้าวไม่ได้เลย เจ็บหน้าสะโพกจนนอนไม่หลับ
แต่ละคืนเคลิ้มหลับได้เต็มที่ก็แค่ ๓ ชั่วโมง กลางวันได้งีบเพียงแค่ ๑ ชั่วโมงเศษ
กินยาก็พอประทังมาได้ อีกโรคคือขัดปัสสาวะเบาออกเล็กน้อย ปวดอยู่หลายวัน
อั้นฉี่นานๆ ปล่อยก็ค่อยยังชั่ว โรคในกายมีเพียงแค่นี้ 
ข้าราชบริพาร คนรอบตัวก็พยายามหาหมอทุกวงการมารักษา อาการป่วย ซึ่งมีอยู่เพียงแค่นั้น 
ไม่ลุกลามมากไปกว่านั้น แต่สุดท้าย ด้วยอายุขัยที่ “กรรม” กำหนด 
วันนี้ ๒ เมษายน ก็เสด็จสู่ “สวรรคาลัย” มิได้เสด็จไปสถิต ณ พระแท่น ข้างพระอุโบสถ
วัดราชโอรส ดังที่ตั้งพระทัย

——–

ตอน ๑๔
“คติรัชกาลที่ ๓ อย่าประมาท”
——–

วันที่ ๒ เมษายน ของทุกปี 
ตรงกับ “วันสวรรคต” ของพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
ให้บังเอิญว่าวันนี้เป็น “วันพระราชสมภพ” 
ของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี 
คนทั่วไป เลยไม่ค่อยรับรู้ว่าวันนี้แท้ที่จริง 
เป็น “วันสำคัญ” ในอดีต

——-
เรื่องราวที่ผมอ่านแล้วเกิดความรู้สึกซาบซึ้ง
และประทับใจเกี่ยวกับ “น้ำพระทัย” ของรัชกาลที่ ๓ 
มีอยู่ ๒ เรื่องหลักด้วยกัน
ตอน ๑๑ จะขอเล่าเรื่องแรกคือ “พระราชนิพนธ์ทรงขอขมาพระสงฆ์”

สอบทานเป็นวันเดือนปีในยุคดิจิทัล
พบว่า “ข้อเขียนชิ้นนี้” เขียนขึ้นในวันเสาร์ ขึ้น ๖ ค่ำ เดือน ๔ ไทย
ตรงกับปีพุทธศักราช ๒๓๙๓
เวลา ๑๗ นาฬิกาเศษ
รัชกาลที่ ๓ สิ้นพระชนม์ ในวันที่ ๒ เมษายน ๒๓๙๓
ตรงกับวันพุธ ขึ้น ๑ ค่ำ เดือน ๕ ไทย 
แสดงว่าทรงตั้งพระทัย เขียนด้วยพระองค์เอง
ล่วงหน้าเพียงแค่ ๒๕ วัน ก่อนสวรรคต

พระราชนิพนธ์ เป็นสำนวนภาษาไทย สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น 
ผมอ่านแล้ว “ซาบซึ้ง” ในคำและความ ขอนำมาลง บางส่วน ดังนี้ 
“ศุภมัสดุ พระพุทธสาสนกาลเป็นอดีตล่วงแล้ว ๒๓๙๓ พรรษายุกาล
ผคุณมาส ศุกรปักษ์ ฉัฏฐมีดิถี โสรวาร บริเฉทกาลกำหนด
เพลาบ่าย ๕ โมงเศษ…”
ควรทราบว่า แต่โบราณ คนไทยเรานับวันเดือนปีแบบจันทรคติ
ผคุณมาส ตรงกับเดือน ๔
ศุกรปักษ์ คือเวลาข้างขึ้น
ฉัฏฐมีดิถี คือวันขึ้นหรือแรม ๖ ค่ำ 
ดูว่าเป็น “ศุกรปักษ์” ข้างขึ้น หรือ “กาฬปักษ์” ข้างแรม
โสรวาร แปลตรงตัวว่า “วันเสาร์”

ภาษาศาสตร์ อักษรศาสตร์ นิรุกติศาสตร์ 
ส่วนตัวผมเห็นว่า “ผู้ที่รักการศึกษา”
ควรขวนขวายเรียนรู้ด้วยตนเอง
เพราะจะทำให้อ่านคำและความโบราณ
ด้วยความเข้าใจในอรรถและธรรมที่ลึกซึ้ง
เมื่อตีความได้ถูกต้อง เข้าใจตรงกัน
ก็จะเกิดความคิดอ่านที่ไม่เคยมี 
จากข้อคิดข้อเขียนเก่าๆ 
ยกตัวอย่างเช่น “ข้อเขียนก่อนสวรรคต ของรัชกาลที่๓”

——-

ผมว่า คนที่ “เตรียมตัวตาย” แบบรัชกาลที่ ๓
เป็น “ตัวอย่าง” และ “แบบอย่าง” ที่ดีเยี่ยม
ตลอดระยะเวลา “ไตรมาสสุดท้าย” ก่อนสิ้นพระชนม์
รัชกาลที่ ๓ ได้ทรงวางแผน “เตรียมตัวตาย”
ดังนั้น เมื่อถึงวันเวลาที่สิ้นพระชนม์จริงๆ 
ลูกๆ หลานๆ พี่ๆ น้องๆ 
เจ้านาย พระราชวงศานุวงศ์ อำมาตย์ ข้าราชบริพาร
พระสงฆ์ราชาคณะ และผู้เกี่ยวข้อง
จึงมิได้ “เปิดศึก” แย่งชิง “อำนาจ” และ “สังหาร” 
หรือ “ลอบสังหาร” ฝ่ายตรงข้าม

——
สิ่งที่ “ค้างคา” ในใจของรัชกาลที่ ๓ 
ในรอบ ๓ เดือนก่อน “สวรรคต” 
เรื่องแรกคือ “ราชบัลลังก์” 
ทรง “เผย” รายชื่อ อย่างน้อย ๔ ชื่อ 
สรุป ๑ ใน ๔ ชื่อที่ทรง “ทำนาย” 
ได้สืบทอด “พระราชอำนาจ” จริง
นั่นคือ “รัชกาลที่ ๔”
แต่ก็มาพร้อมกับ “ความห่วงใย”
เรื่องเดียวคือทรงเกรงว่าพระจอมเกล้า
จะใช้ “พระราชอำนาจ” บีบบังคับ ฝืนใจ
ให้พระสงฆ์สยาม เปลี่ยนจาก “ห่มแบบมังกร”
กลายเป็น “ห่มแหวก” แบบรามัญมอญ 
ซึ่งรัชกาลที่ ๔ ก็ทรงเป็นจอมปราชญ์
จนทุกวันนี้ การห่มจีวร ก็มีทั้ง ๒ แบบ
มิได้มีเพียงแบบเดียว ตามที่รัชกาลที่ ๓ ทรงห่วงใย

เรื่องที่ ๒ รัชกาลที่ ๓ ทรง “ทำนาย” อนาคตสยามประเทศ
เอาไว้อย่างแม่นยำ โดยเฉพาะ “การศึกสงคราม”
ทรงมีวิสัยทัศน์อันแม่นยำราวกับตาเห็นว่า
“การศึกสงครามข้างญวนข้างพม่าจะไม่มีอีกต่อไป”
และให้ “เรียนรู้” จาก “ฝรั่ง” แต่อย่าถึงกับ “นับถือเลื่อมใส”
เห่อฝรั่ง จนลืม “เอกลักษณ์ไทย”

ผมพบว่า “สยามกับสหรัฐอเมริกา” เริ่มผูกสัมพันธไมตรีเป็นมิตรต่อกัน
ในแผ่นดินรัชกาลที่๓ นี้เอง

เรื่องที่ ๓ รัชกาลที่ ๓ ทรงห่วงใย “พระราชาคณะทั้งหลาย”
จะละเลยการสร้าง “ศาสนทายาท” ทรงให้ความสำคัญเป็นพิเศษ
กับ ๒ เรื่อง เรื่องแรกคือ “วิชาการพระพุทธศาสนา” 
มีการแลกเปลี่ยนคัมภีร์ระหว่างสยามกับลังกา เป็นเรื่องเป็นราวชัดเจน
ต่อจากแผ่นดินของพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศในสมัยอยุธยา
ที่วัดบวรนิเวศวิหาร ถึงกับมี “คณะลังกา” และมีพระสงฆ์ลังกาจำนวน ๑๑ รูป
มาพำนักประจำ และ “วัดบวรนิเวศ” เป็นวัดศูนย์กลาง “นานาชาติ”
มีบาทหลวงต่างศาสนา มาสนทนา แลกเปลี่ยน พูดคุย
ข้ออรรถ ข้อธรรมกับเจ้าฟ้ามงกุฎ ซึ่งกาลต่อมาได้เป็น “รัชกาลที่ ๔”
มีการเรียนภาษาอังกฤษ ภาษาสันสกฤต และเริ่มมีการใช้ “เทคโนโลยีการพิมพ์”
เพื่อช่วยเหลือการเรียนพระไตรปิฎกศึกษาให้ทันสมัย สะดวก รวดเร็ว กว่าแต่เก่าก่อน

อีกเรื่องคือ “การถวายทุนสนับสนุนการศึกษาพระไตรปิฎก” 
รัชกาลที่ ๓ ทรงชักชวน “ข้าราชการ” “อำมาตย์” “นักวิชาการ” “เศรษฐี” “เจ้าสัว”
ให้ช่วยกันสนับสนุนส่งเสริมการเรียนพระไตรปิฎก ให้แต่ละวัง
แต่ละตำหนัก จ้าง “ครู” สอนบาลี สำนักต่างๆ และช่วยกันถวายอุปถัมภ์ “ครูบาลี”
คือ “พระและสามเณรที่เรียนบาลี” ในรูปแบบที่เรียกว่า “นิตยภัตร”
ในรูปของ “เงินเดือน” และ “ข้าวถัง”
กับ “คิลานภัตร” ในรูปของ “ยารักษาโรค”

พระสงฆ์สามเณรยุคนี้ เรียนพระปริยัติธรรมกัน
เยอะมาก วัดใหญ่ๆ อย่างวัดอรุณราชวราราม วัดราชโอรสาราม วัดสุทัศนเทพวราราม
วัดมหาธาตุ วัดบวรนิเวศ มีพระภิกษุจำพรรษากันจำนวนร้อยถึงหลายร้อยรูป
เฉพาะพระและสามเณรเปรียญที่นิมนต์รับถวาย “เงินสด” ในรูปของ “นิตยภัตร” 
มีจำนวนมากมายถึงเกือบหนึ่งหมื่นรูป สะท้อนว่า “รัชกาลที่ ๓” เข้าใจระบบ “อัดฉีด”
ซึ่งกระตุ้นให้เกิด “แรงจูงใจ” ดังคำสมัยใหม่ว่า “เงินมีหน้าสด เงินหมดหน้าแห้ง”

ผมประทับใจ “Human Resource Management” การจัดการทรัพยากรมนุษย์
ของรัชกาลที่ ๓ ซึ่งหลักใหญ่ใจความสำคัญคือ 
รับสมัครผู้บวชเรียน-คัดเลือกผู้บวชเรียน-ฝึกหัดคัดกรองผู้บวชเรียน-ประเมินผลการเรียน-
การสร้างแรงจูงใจให้อยากเรียนพระไตรปิฎก ไม่ว่าจะผ่าน “เงินสด” หรือ “ระบบประกันสุขภาพ”
และ “สวัสดิการอาหาร” นับว่ายังคงทันสมัย เมื่อเปรียบเทียบกับระบบการจัดการทรัพยากรมนุษย์
ของกิจการชั้นนำระดับนานาชาติทั่วโลก

_____

ตอน ๑๕
“ความผูกพันในพระพุทธศาสนาของรัชกาลที่ ๓”

——-

ทว่าวัดวาอารามต่างๆ ละเลย 
HRM (การจัดการทรัพยากรมนุษย์)

ทุกวันนี้ ถ้าวัดวาอารามต่างๆ 
ยังใช้ระบบ “ทิ้งๆ ขว้างๆ”
ผมเรียกว่า “ระบบตายฝังยังเลี้ยง” 
พูดให้เห็นภาพชัดเจน ให้นึกถึงภาพ 
“หมาแมวถูกนำไปปล่อยลอยแพทิ้งไว้ตามวัดแบบอนาถา”

ถ้า “มหาเถรสมาคม” 
ไม่รีบออกนโยบาย
ชักชวนพุทธบริษัทให้ช่วยกัน “คิดอ่าน”

อนาคตวัดต่างๆ ก็คง “ไม่เหลือ” 
ศาสนทายาทผู้ที่มีใจสัทธาเลื่อมใส
อยากสืบทอด สืบสาน 
ดูแล รักษา ศาสนวัตถุ 
และศาสนทายาท สืบต่อไป

ขนาดรัชกาลที่ ๓ ใส่พระทัย ดูแลอย่างดี 
ในปีที่ ๑๘ ของรัชกาล 
เจ้าพระยาทิพากรวงศ์ (ขำ บุนนาค)
ก็ยังได้ทำจดหมายเหตุเป็นทางการ
“พระราชพงศาวดารรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ ๓”
ระบุ “หลักฐาน” ยืนยันไว้ชัดเจนว่า
พระราชาคณะขนาดจำนวนน้อยเพียงแค่ ๑๐๐ รูปเศษ
ก็ยังเป็นปาราชิกกันมาก
พระที่หลบหนีราชภัยก็มาก
และถูกจับสึกก็มากมายถึงจำนวน ๕๐๐ รูปเศษ

ดังที่บอก ๘ ปีสุดท้ายแห่งรัชกาล
ผมคิดว่า “พระเจ้าอโสกแห่งกรุงสยาม”
คือ “พระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว” ก็คงไม่สบายพระทัยนัก
เกี่ยวแก่เรื่อง “พระ-เถร-เณร-ชี” 
ความจริงปรากฏจาก
“ข้อเขียน” ที่ไม่ระบุชื่อผู้เขียนจดสนองรายงาน
แต่ระบุตรงๆ ว่าเป็น “พระราชนิพนธ์”
ก็แสดงให้เห็นว่า “รัชกาลที่ ๓” จงใจ “สื่อ”
เกี่ยวกับ “สาร” คือ “สิ่งที่ค้างคาใจ” ก่อนจากไปยังปรโลก
มุ่งตรงถึง “พระ” โดยตรง

คนแบบ “รัชกาลที่ ๓”
ผมมองว่าเป็นบุคคลที่หาได้ยาก
ในรอบหลายร้อยปี 
จะกลับมาเกิดอีกสักครั้ง

—–

คนแบบนี้ เป็นตัวอย่างของ “คนสู้ชีวิต”
กว่าจะได้ราชบัลลังก์มาครอง
ก็เกิดจาก “มันสมอง” และ “สองมือ” ล้วนๆ

และเป็นคนที่คิดและทำเพื่อ 
สถาบันชาติ-ศาสนา-พระมหากษัตริย์
จนวันสุดท้าย

——–

แต่เข้าใจว่า “ราชาคณะต่างๆ”
คงจะไม่ยอม “ษมา” และ “อโหสิกรรม”
เพราะรัชกาลที่ ๓ แทนที่จะได้รับยกย่องเป็น “มหาราช”
ท้ายที่สุด กลับได้เป็นเพียงแค่ 
“พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า”
นึกถึงคำว่า “ทำคุณกับใคร เหมือนไฟตกน้ำ”

——
ผมขอเล่าถึง “พระราชนิพนธ์ฉบับสุดท้าย”
สะท้อน “กรรม-กิเลส-วิบาก” ของพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
ด้วยสำนวนภาษาร่วมสมัย

รัชกาลที่ ๓ ซึ่งทรงพระประชวร มีความรำจวน (แปลว่าสะเทือนใจ)
ถึงพระราชกิริยา (กายกรรม) ที่ได้ทรงประพฤติมา ในการซึ่งได้ทรง
ปฏิสันถารปราศรัย และมีพระราชดำรัส (วจีกรรม) ด้วยกิจใดๆ 
กับพระสงฆ์ราชาคณะฐานานุกรม บาเรียน (เปรียญ) และภิกษุอนุจร องค์ใดๆ ก็ดี
ตั้งแต่จำความได้มาจนกาลบัดนี้ ทรงพระปริวิตกระแวงอยู่ ว่าจะมีความพลั้งพลาด
ประมาทใน “โวหาร” เป็นการ “อคารวะ” (ใช้ถ้อยคำไม่เคารพ) 
ไม่สมควรที่จะตรัสแก่สมณะในพระศาสนา

———

ตอน ๑๖
๒.๔.๒๕๖๒
“พระราชนิพนธ์ขอขมาพระสงฆ์ของรัชกาลที่ ๓”

——

อนึ่งตั้งแต่ทรงถวัลยราชราชาภิเษกมา บางทีอธิกรณ์มีในพระสงฆ์
ก็ได้ตรัสประภาษเป็นพระราชดำริดุจหนึ่งกระด้าง เพื่อจะให้พระราชาคณะ
ฐานานุกรม เจ้าหมู่ เจ้าคณะทั้งปวง เกรงพระราชานุภาพ

*วิจารณ์ตรงนี้ว่า “การที่ทรงแข็งกระด้าง” กับพระสงฆ์ ก็เพื่อให้พระสงฆ์
เคารพ ยำเกรงใน “ราชานุภาพ” ซึ่งก็คือ “พระราชอำนาจ” โดยตรง
ก็คือ “กฎหมายบ้านเมือง” และหมายรวมถึง “พระธรรมวินัย”
———

จะให้อุตสาหะสั่งสอนศิษยานุศิษย์ และปราบปรามภิกษุอลัชชี เหล่าอันธพาล
ให้พระพุทธศาสนาถาวร วัฒนาการ บริสุทธิ สะอาด ด้วยอำนาจพระเดชานุภาพ
สมเด็จพระเจ้าแผ่นดิน ที่เป็นศาสโนปถัมภก ก็ครั้งนี้มีพระราชวิตกว่า
พระราชกิริยาทั้งปวงนั้น “ลางอัน” จะเป็น “อคารวะ” และ “ไม่เป็นที่ชอบใจ”
แก่พระผู้เป็นเจ้าบางองค์ “วิปฏิสาร” (เดือดร้อนใจ) อยู่
*วิจารณ์ตรงนี้ว่า ต้องการเห็นพระราชาคณะ รับภาระ ธุระ พระศาสนา
ต้องการให้พระสั่งสอนสร้างศิษย์ให้เป็นพระที่ทรงศีล และช่วยกันปราบปรามพระทุสีล
ขจัดออกจากวงการ เป้าหมายมุ่งให้พระพุทธศาสนา “ถาวร” “เติบโต” “หมดจด” 
และ “ผุดผ่องใส” เป็นสำคัญ แต่บางทีการที่ทรง “เสียงดัง” พูดเหมือนข่มขู่ ตะคอกพระ
เพราะเป็นผู้มีอำนาจ พระฟัง “เจ้า” พูดเสียงดังแล้ว ก็อาจเกิดความรู้สึกว่า “พระเจ้าอยู่หัว”
ไม่เคารพพระ และการเป็นคนโผงผาง ตรงไปตรงมา พระอาจรู้สึกชัดใจ ไม่ประทับใจ

จึงมีพระราชโองการมานพระบัณฑูรสุรสีหนาท อาราธนา
“เจ้าฟ้ามงกุฎ” “สมมุติเทวาวงศ์” (พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
สมัยผนวช เรียกขานกันในวังว่า เจ้าฟ้ามงกุฎ หรือเจ้าฟ้าใหญ่ คู่กับ
พระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว เรียกขานกันว่า เจ้าฟ้าน้อย)
ให้เป็น “ธุระ” รับเชิญกระแสพระราชโองการ มาอ่อนน้อมนมัสการ
ขอษมาโทษที่จะพึงมี เพราะพระราชดำรัส (วจีกรรม) 
เย้าหยอก ฤาคมคาย ใดๆ ก็ดีทั้งปวง เป็นพระราชกิริยาอันล่วงเป็นไปในพระราชาคณะ
ฐานานุกรม เปรียญ ภิกษุอนุจรองค์ใดๆ ในเวลาอันใดอันหนึ่งซึ่งล่วงมาแล้วนั้น 
ให้ทราบตลอดไปทุกรูป บรรดาที่ได้เคยเข้ามารัชราชนิมนตนกิจทั้งปวง 
ขอให้พระผู้เป็นเจ้าทุกองค์จงปลงอัธยาศัย ออมอดโทษถวายอภัย
ด้วยน้ำใจอันเต็มไปด้วยเมตตากรุณาเป็นบุเรจาริก (เบื้องหน้า) อย่าให้เป็นกรรมเวรต่อไป
ให้สิ้นพระราชวิปฏิสารรำคาญทั้งปวงนั้น (ให้เลิกเป็นกังวลในใจอีกต่อไป)
*พระราชนิพนธ์ตอนนี้ สะท้อนว่า รัชกาลที่ ๓ ท่านก็ “พูดเล่น” กับพระที่ท่านคุ้นเคย
และบางทีก็ “เล่า” ความในใจที่ “ลึกซึ้ง” และ “คมคาย” พูดให้พระเก็บไปคิด
โดยเฉพาะแนวคิด “การสร้างตัวแทน” และ “การเรียนพระไตรปิฎก” ซึ่งเป็นแก่นแท้
แก่นธรรมของพระพุทธศาสนา ไม่ใช่ไปลุ่มหลงกับ “เล่นแร่แปรธาตุ” “เล่นหวย”
หรือ “การอื่นๆ” แทน แต่ความที่อาจไม่ “ระมัดระวัง” คำพูดคำจา จนไปก่อเกิดกลายเป็น
“วจีกรรม” เป็น “บาปกรรม” รัชกาลที่ ๓ ท่านไม่ประสงค์จะให้เป็นบาปเป็นกรรมติดตัว
ก็เลยตัดสินใจ “เขียนคำขอขมา” ให้พระราชาคณะวัดต่างๆ รับทราบกัน และกรณีที่พระราชาคณะเป็นปาราชิกกันมากก็ดี การที่พระหลบหนีราชภัยกันมากก็ดี การที่พระถูกจับสึกในปีที่ ๑๘ แห่งการครองราชย์ จำนวนมากถึง ๕๐๐ รูปเศษ ก็ดี สะท้อนว่า “ทรงไม่สบายพระทัย” ยังไม่นับที่ตัดสินจับพระผู้ใหญ่สึกถึง ๓ องค์ ถอดยศ “สมเด็จพระพนรัตน” ลงเป็น “หลวงตา” เป็นต้น กายกรรม-วจีกรรมต่างๆ ล้วนทำให้เกิด “ความในใจ” ที่ต้องการ “ระบาย” ก่อนตาย

——–
การเปิดใจคุยกัน ระหว่างรัชกาลที่ ๓ กับพระสงฆ์ที่กุมอำนาจปกครองสงฆ์
ท่อนต่อไป ผมว่าน่าสนใจ
“อนึ่งขอให้พระผู้เป็นเจ้าทั้งปวง จงกระทำสัตยาธิษฐาน (อธิษฐานจิตด้วยสัจจะความจริง)
ด้วยคุณพระศรีรัตนตรัย และจตุปาริสุทธศีล และศาสนานุสิกขากิจ 
ถวายพระราชกุสโลทิศ (พระราชกุศล อุทิศ) แด่สมเด็จพระพุทธเจ้าอยู่หั
ให้มีประชวรคลายหายพระโรคเป็นเกษมสุขสวัสดิ์ ให้ได้ทรงปฏิบัติ
บำเพ็ญพระกุศล เป็นพุทธการบารมี เพื่อพระโพธิญาณ สมควรแก่การ
ที่ได้ทรงประสบพบพระพุทธศาสนา อันเป็นอดุลาดิศัยบุญเขตต์นี้เทอญ ฯ”

ให้พระราชาคณะและฐานานุกรม บรรดาที่ได้มาอ่านกระแสพระราชโองการนี้
บอกแก่พระราชาคณะ ฐานานุกรม และเปรียญ ในอารามที่ยังไม่ได้อ่าน 
มาอ่าน ณ ศาลายามค่ำ เวลาบ่ายต่อๆ ไป เถิด.

*ภาพชายคนหนึ่ง นุ่งโสร่ง 
ล่องเรือลำเล็ก 
ค่อยๆมาในคลองบางกอกใหญ่

ผ่านวัดที่ “เพื่อน” สร้าง 
ซ้ายมือคือวัดกัลยาณมิตร 
คิดถึง “พระหลวงพ่อโตซำปอกง” 
ที่ “เจ้าตัว” 
เป็นผู้มาวางศิลาฤกษ์สร้างเอง
ให้เพื่อนคือ “เจ้าพระยานิกรบดินทร์” 
ต้นตระกูล “กัลยาณมิตร”

ขวามือเป็น “วัดโมลีโลกยาราม”
ภาพเก่า “บ้านเกิด” ในอดีต 
ผุดขึ้น
สมัยเด็กๆ 
เคยเดินเล่นกับน้องๆ คือ
เจ้าฟ้าใหญ่ (รัชกาลที่ ๔) 
เจ้าฟ้าน้อย (พระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว)

ภาพตำหนักของพระอาจารย์ 
คือ “สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ขุน)”
ที่ตนเองหล่อพระรูปถวาย
คู่กับพระอุปัชฌาย์คือ 
“สมเด็จพระสังฆราช สุก ญาณสังวโร”
วัดราชสิทธาราม
เห็นเด่นเป็นสง่าแต่ไกล

สะท้อนความเป็นคนกตัญญู
กตเวทีรู้คุณครูบาอาจารย์

พระปรางค์วัดอรุณลอยเด่น

ก่อนที่วันแล้ววันเล่า 
จะจบลงที่ “แท่น” 
ข้างพระอุโบสถ วัดราชโอรสาราม
แล้วพอโพล้เพล้ 
ก็ล่องเรือกลับมาเทียบท่า
ที่พระบรมมหาราชวัง 
ใกล้กับวัดพระเชตุพน 
เป็นแบบนี้ติดต่อกันหลายปี

โดยไม่ไปหาใคร ไม่สุงสิงกับใคร 
เจียมเนื้อเจียมตัว
มีอำนาจ ก็ทำตัว
เหมือนเป็นคนไม่มีอำนาจ

คนที่ไม่รู้จัก ก็คงมองไม่ออก 
นึกว่าเป็น “เจ้าสัว” คนมีอันจะกินคนหนึ่ง
จากผิวพรรณ ใบหน้า และรูปร่าง 
เพราะยุคนั้น ยังไม่มีเทคโนโลยีถ่ายรูป
ไม่มีใครรู้ว่าใครเป็นใคร 
นอกจากจะมีทหารราชองครักษ์
เพียงไม่กี่นายยืนเคียงข้าง

ทั้งที่
นี่คือ “จอมราชันย์”
ผู้กุมราชอาณาจักรสยาม
ไว้ในพระหัตถ์ แต่เพียงผู้เดียว
ทว่าก็ทำตัวง่ายๆ ติดดิน 
ไม่วางตัวเย่อหยิ่ง 
ง่ายๆ ทำตัวเหมือนชาวบ้านทั่วไป

นี่คือ “แนวปฏิบัติ”
ที่ผู้นำวงการต่างๆ 
ที่ทำงานต่างพระเนตรพระกรรณ
เช่น “ผู้พิพากษา” “เสนาบดี” 
บางคนเป็นต้น
ควรน้อมไปปฏิบัติ
ไม่ใช่อ้าง “ทำงานแทนพระเจ้าอยู่หัว”
แล้วทำตัวเป็น “เจ้า” เสียเอง !

———-

ตอน ๑๗

“วันสุดท้ายของรัชกาลที่ ๓”

——–
วันนี้ เป็น “วันตาย” 
ของชายร่างใหญ่คนนั้น 
ซึ่ง “ฝัน” ไว้ว่า “วันหน้า” ถ้าตาย
“ดวงวิญญาณ” จะขอมาสถิต 
ณ แท่นทำงานเล็กๆ ใต้ต้นพิกุล
ข้างพระอุโบสถ วัดราชโอรสาราม

แต่แล้วฝันก็ผันแปร
กลายเป็นอื่นไป

——-
ผมประทับใจ “คำคมคาย” ที่รับสั่งไว้
ในวันศุกร์ แรม ๕ ค่ำ เดือน ๓ ก่อนสวรรคต
เพียงแค่ราวเดือนเศษว่า
“หนังสืออันนี้ถ้าท่านผู้ใดได้เห็นได้อ่านแล้ว
ถ้าเห็นเหลือสติปัญญาซึ่งจะเยียวยาโรคข้าให้หายได้
ก็จงจำเริญพระไตรลักษณ์ว่า 
นามรูปํ อนิจฺจํ 
นามรูปํ ทุกฺขํ
นามรูปํ อนตฺตา *
จะมีผลานิสงส์แก่ตนเป็นอันมาก”
*แปลว่า นามรูป ไม่เที่ยง นามรูปเป็นทุกข์ นามรูป เป็นอนัตตา
การที่ “เขียน” พระบาลีบทนี้ เพราะอาการของโรคคือ
เดินให้กะเสาะกะแสะ และกินข้าวไม่มีรสติดต่อกันมาปีเศษถึงสองปีแล้ว
กินข้าว ๙ มื้อ ๑๐ มื้อ จะมีรสสักมื้อ เบื่อข้าวสวย ก็กินแต่ข้าวต้ม
ข้าวรมควัน ข้าวมูนกะทิ กินได้แค่ถ้วยหนึ่ง ช้อนถ้วย เจ็บหลัง
เสียดท้องข้างซ้ายตามชายโครงตั้งแต่ยอดอกเป็นตะคริว
ตั้งแต่ชายโครงลงไปจนกระทั่งข้อเท้า ได้ให้หมอนวดก็หายบ้าง
๒๔ ชั่วโมง มีความสุขเพียงแค่ ๑๒ ชั่วโมง 
นานๆไป จะสบายตัวก็เฉพาะตอนนวดเท่านั้น
ได้แต่บอกหมอนวดให้หายามาให้กินหลายขนานก็ยังไม่ทุเลา
ร่างกายก็ซูบผอมลงทุกวันๆ เจ็บจนล้มหมอนนอนเสื่อ นอนหงายก็ไม่ได้
รู้สึกปวดคลื่นเหียน หิวมากแต่กินข้าวไม่ได้เลย เจ็บหน้าสะโพกจนนอนไม่หลับ
แต่ละคืนเคลิ้มหลับได้เต็มที่ก็แค่ ๓ ชั่วโมง กลางวันได้งีบเพียงแค่ ๑ ชั่วโมงเศษ
กินยาก็พอประทังมาได้ อีกโรคคือขัดปัสสาวะเบาออกเล็กน้อย ปวดอยู่หลายวัน
อั้นฉี่นานๆ ปล่อยก็ค่อยยังชั่ว โรคในกายมีเพียงแค่นี้ 
ข้าราชบริพาร คนรอบตัวก็พยายามหาหมอทุกวงการมารักษา อาการป่วย ซึ่งมีอยู่เพียงแค่นั้น 
ไม่ลุกลามมากไปกว่านั้น แต่สุดท้าย ด้วยอายุขัยที่ “กรรม” กำหนด 
วันนี้ ๒ เมษายน ก็เสด็จสู่ “สวรรคาลัย” มิได้เสด็จไปสถิต ณ พระแท่น ข้างพระอุโบสถ
วัดราชโอรส ดังที่ตั้งพระทัย

——–

ตอน ๑๘

“ปริศนาในประวัติศาสตร์ : พระอุดมปิฎก
พระราชาคณะที่รัชกาลที่ ๓ ทรงมีพระราชสัทธา”

——

เป็น
เรื่องราว
พระอุดมปิฎก
สอน พุทฺธสโร
พระราชาคณะ ป.ธ. ๙
ที่รัชกาลที่ ๓ 
ชอบสนทนาข้ออรรถ ข้อธรรม
แต่รัชกาลที่ ๔ ไม่ข้องแวะด้วย

ไม่พบบันทึกไว้ในจดหมายเหตุ
หรือพระราชพงศาวดารใดๆ

อ้างอิงจาก
https://sangkhatikan.com/monk_view.php?ID=14575
———

สถานะเดิมของพระอุดมปิฎก

พระอุดมปิฎก มีนามเดิมว่า “สร (สอน)” เป็นบุตรของนายศรีแก้ว และ นางปาน ซึ่งเป็นต้นสกุล “ศิริกุล” ถือกำเนิดที่บ้านหัวสนทรา หรือ บ้านสนทรา ตำบลปันแต อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง เมื่อวันพฤหัสบดี ขึ้น ๑๔ ค่ำ เดือน ๖ ปีระกา เอกศก จ.ศ. ๑๑๔๑ ตรงกับวันที่ ๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๓๒๒ สมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ ๑ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์

อุปสมบทของ “พุทฺธสโร ภิกฺขุ”

อุปสมบทเป็นพระภิกษุ เมื่อวันพุธ ขึ้น ๑๓ ค่ำ เดือน ๖ ปีมะเส็ง ตรงกับวันที่ ๒๖ เมษายน พ.ศ. ๒๓๕๒ เมื่ออายุครบ ๒๐ ปีบริบูรณ์ ณ พระอุโบสถวัดวัง ตำบลลำปำ อำเภอเมือง จังหวัดพัทลุง โดยมี เจ้าคณะเมืองพัทลุง เป็นพระอุปัชฌาย์ พระอาจารย์ศรีแก้ว เป็นพระกรรมวาจาจารย์ ได้รับฉายาว่า “พุทฺธสโร” การอุปสมบทครั้งนี้เล่ากันว่า พระอุดมปิฎกได้รับการอุปถัมภ์ค้ำจุนจากพระยาพัทลุง (ทองขาว) เป็นอย่างดี

การสอบเปรียญธรรมในอดีต

พระอุดมปิฎกได้เริ่มเรียนหนังสือครั้งแรก โดยบิดามารดาได้นำตัวไปฝากเรียนกับอาจารย์ศรีแก้ว อดีตเจ้าอาวาสวัดสุนทราวาส ซึ่งเป็นวัดใกล้บ้าน ได้เรียน นโม ก ข ขอมไทย จนมีความรู้ความชำนาญ เมื่อุปสมบทแล้วพุทธสรภิกขุได้จำพรรษาที่วัดสุนทราวาส ได้ตั้งใจศึกษาเล่าเรียนพระธรรมวินัยจนมีความรู้แตกฉาน เพื่อให้การศึกษาพระพุทธศาสนากว้างขวางลึกซึ้งยิ่งขึ้น จึงได้ขออนุญาตบิดามารดา และกราบลาอาจารย์ เดินทางไปศึกษาต่อที่กรุงเทพมหานคร โดยได้รับการอุปถัมภ์ช่วยเหลือจากพระยาพัทลุง (ทองขาว) ต่อมาได้ย้ายไปจำพรรษาที่วัดหงสาราม หรือวัดหงส์รัตนาราม ฝั่งธนบุรี ได้ศึกษาเล่าเรียนพระปริยัติธรรมในสำนักวัดหงส์รัตนาราม แต่ในชั้นต้นพระพุทธสรภิกขุมิได้เข้าเรียนตามชั้นที่อาจารย์สอนเพียงแต่ท่านถือโอกาสในเวลาที่พระภิกษุรูปอื่นเข้าห้องเรียนหนังสือไปปัดกวาดอยู่ใกล้ ๆ สถานที่สอนหนังสือ จึงมีโอกาสได้ฟังคำบรรยายของอาจารย์ไปด้วย กระทำอยู่อย่างนี้เป็นประจำ ทำให้ความรู้แตกฉานยิ่งขึ้น

การสอบเปรียญธรรมของพระภิกษุในสมัยก่อนใช้วิธีสอบแปลด้วยปากเปล่าต่อหน้าพระที่นั่งพระเจ้าแผ่นดิน เมื่อถึงกำหนดสอบ พระพุทธสรภิกขุไม่สามารถเข้าสอบได้ เพราะเป็นนักเรียนบ้านนอกและไม่ได้เข้าห้องเรียน ประกอบกับมีรูปร่างเล็กไม่สง่างาม จึงต้องอาสาสมัครไปช่วยเหลือกรรมการสอบด้วยการช่วยต้มน้ำร้อนชงน้ำชาถวายพระกรรมการเป็นประจำ

มีเรื่องเล่าว่า วันหนึ่งขณะที่พระกรรมการประชุมสอบพระภิกษุ ได้มีพระกรรมการรูปหนึ่งออกจากที่ประชุมเพื่อทำกิจส่วตัว ได้ยินพระพุทธสรภิกขุพูดกับพระภิกษุอื่นๆ ในวงน้ำชาว่า “ประโยคนี้ใครแปลไม่ได้ก็แย่แล้ว” พระกรรมการมีความสนใจจึงหันมาถามพระพุทธสรว่า “แปลได้หรือ” พระพุทธสรภิกขุได้ตอบว่า “ถึงแปลได้ก็ไม่มีคนรับรองให้เข้าสอบ” พระกรรมการรูปนั้นยินดีรับรองให้ พระพุทธสรภิกขุจึงได้เข้าสอบ และได้ใช้วิชาความรู้ ความเฉลียวฉลาด จนสามารถสอบได้เปรียญธรรม ๙ ประโยคในวันเดียวเป็นการสร้างชื่อเสียงให้สำนักวัดหงส์รัตนารามมาก

และยังเป็นที่ยกย่องชอบพอพระราชหฤทัยเป็นที่โปรดปรานของสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ เป็นอย่างยิ่ง เพราะในสมัยที่จำพรรษาอยู่ที่วัดหงส์รัตนารามนั้น พระพุทธสรภิกขุมีความสนิทสนมเป็นอย่างดีกับพระองค์ท่าน
เล่ากันว่าพระองค์ได้เสด็จมาสนทนาธรรมกับพระพุทธสรภิกขุเป็นประจำ เพื่อแลกเปลี่ยนความรู้ทางด้านธรรมและภาษาบาลี จนกระทั่งพระพุทธสรภิกขุได้เป็นเจ้าอาวาสวัดหงส์รัตนารามรูปที่ ๕ ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ ๒ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์

ครั้นเมื่อ พ.ศ. ๒๓๖๗ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ ๒ เสด็จสวรรคต พระเจ้าลูกยาเธอกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ ได้เสด็จขึ้นครองราชสมบัติ ทรงพระนามว่า พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓ เมื่อถึงกำหนดพระราชพิธีราชาภิเษก เนื่องจากเคยมีความสนิทสนมกับพระพุทธสรภิกขุมาก่อน จึงได้รับการอาราธนาไปในงานพระราชพิธีด้วย ในวันพระราชพิธีราชาภิเษก เมื่อพระสงฆ์ราชาคณะ มีสมเด็จพระสังฆราชเป็นประธานเข้านั่งตามลำดับชั้น ส่วนพระพุทธสรภิกขุนั่งอยู่ปลายแถว เพราะในขณะนั้นท่านยังเป็นพระสามัญ และเป็นพระที่ไปจากชนบทด้วย เมื่อรัชกาลที่ ๓ ได้เสด็จสู่โรงพิธีนมัสการพระสงฆ์แล้ว ทรงทอดพระเนตรไปทั่วๆ เพื่อจะหาใครคนหนึ่ง
เมื่อทอดพระเนตรไปเห็นพระพุทธสรนั่งอยู่ปลายแถว จึงได้เสด็จมุ่งตรงไปยังท่านแล้วหมอบกราบลงบนตัก ทรงตรัสว่า “โยมนี้เป็นห่วงมาก คิดถึงมาก เพราะไม่ได้พบปะสนทนากันมานาน นี้นับว่าเป็นโชคดีของโยมที่ได้พบกันอีกคราวหนึ่ง โยมปลื้มใจมาก” แล้วกราบลงบนตักอีกวาระหนึ่ง และยังโปรดรับสั่งต่อไปอีกว่า “ทรงโสมนัสยิ่งนัก ท่านเดินทางมาไกลนานปีจึงได้พบกัน โปรดให้พรแก่โยมให้ชื่นใจทีเถิด” (เหตุการณ์นี้บางกระแสเล่าว่าเกิดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ ๔)
ในสมัยรัชกาลที่ ๓ พระพุทธสรภิกขุได้รับพระราชทานสัญญาบัตรสมณศักดิ์เป็นพระอุดมปิฎก เจ้าอาวาสวัดหงส์รัตนาราม ต่อมาพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓ สวรรคต พ.ศ. ๒๓๙๓ เจ้าฟ้ามงกุฎได้ทรงลาผนวชเสด็จขึ้นครองราชสมบัติเป็นรัชกาลที่ ๔ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ขณะนั้นพระอุดมปิฎกมีความชราภาพอายุได้ ๖๐ ปีเศษ และยังเคยได้กระทำให้เป็นที่ขุ่นเคืองในใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาทในเรื่องที่ไม่เห็นด้วยกับการตั้งคณะสงฆ์ธรรมยุต จึงได้ถวายพระพรลาออกมาอยู่ที่วัดหัวสนทราหรือวัดสุนทราวาส เมืองพัทลุง ซึ่งเป็นมาตุภูมิเดิมของท่านเอง
สาเหตุที่พระอุดมปิฎกออกมาอยู่ที่วัดสุนทราวาส เมืองพัทลุงในครั้งนั้น ตามคำบอกเล่าของคนเฒ่าคนแก่ได้ความว่าในสมัยที่รัชกาลที่ ๔ ยังทรงผนวชอยู่ พระอุดมปิฎกได้เป็นพระราชาคณะชั้นผู้ใหญ่ เจ้าอาวาสวัดหงส์รัตนารามแล้วเป็นพระเถระที่รัชกาลที่ ๓ ทรงโปรดปรานมาก เป็นผุ้ที่มีความรู้แตกฉานในพระธรรมวินัย และพระปริยัติธรรมมากรูปหนึ่งในสมัยนั้น มักจะมีความเห็นไม่สอดคล้องกับรัชกาลที่ ๔ ในเรื่องพระสงฆ์ธรรมยุตและการแปลหนังสือภาษาบาลีเป็นภาษาไทยว่าอย่างนั้นถูก อย่างนั้นผิด โดยแสดงความคิดเห็นขัดแย้งกับรัชกาลที่ ๔ หลายครั้ง ดูเหมือนเรื่องที่ขัดแย้งกันมากได้แก่เรื่องการตั้งคณะสงฆ์ธรรมยุตดังได้กล่าวมาแล้ว เพราะฉะนั้นเมื่อเจ้าฟ้ามงกุฎได้ขึ้นครองราชสมบัติแล้ว พระอุดมปิฎกจึงได้ถวายพระพรลากลับเมืองพัทลุง ในทำนองเพื่อหนีราชภัย เพราะกลัวไปว่าจะเป็นภัยแก่ตนเอง
ความขัดแย้งระหว่างพระอุดมปิฎกกับเจ้าฟ้ามงกุฎ น่าจะเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นจริงในสมัยรัชกาลที่ ๓ ซึ่งปรากฏหลักฐานให้เห็นในปี พ.ศ. ๒๓๘๕ ขณะที่พระอุดมปิฎกเป็นเจ้าอาวาสวัดหงส์รัตนาราม รัชกาลที่ ๓ ได้โปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระศรีสุริเยนทรามาตย์ กับพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อยังดำรงพระอิสริยยศที่เจ้าฟ้าอิศเรศรังสรรค์ ช่วยในการบูรณะวัดหงส์รัตนาราม สมเด็จพระศรีสุริเยนรามาตย์รับพระราชโองการก็ได้กะเกณฑ์ให้เจ้าฟ้งมงกุฎทรงสร้างพระวิหาร เจ้าฟ้าอิศเรศรังสรรค์ทรงสร้างโรงธรรม ส่วนสมเด็จพระศรีสุริเยนทรามาตย์ทรงรับทำพระอุโบสถ แต่ในการบูรณะวัดหงส์รัตนารามครั้งนี้ เจ้าฟ้ามงกุฎไม่รับตามที่สมเด็จพระศรีสุริเยนทรามาตย์ทรงมอบหมายโดยพระองค์ได้ทรงให้เหตุผลไว้หลังจากได้เสด็จขึ้นครองราชสมบัติแล้ว ว่าไม่สมพระเกียรติ
ซึ่งปรากฏหลักฐานใน “พระบรมราชาธิบายเรื่องวัดหงส์” ความตอนหนึ่งว่า “พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเห็นว่าที่ซึ่งทรงกะเกณฑ์มาให้ช่วยทำพระวิหารนั้น เป็นของเล็กเหมือนเรือน้อยห้อยท้ายเรือใหญ่อยู่นานไปใครไม่รู้เรื่องความพระราชพงศาวดาร เป็นการที่แท้ก็จะเข้าใจปรวนแปรว่าไปอย่างอื่น เป็นที่เสียพระเกียรติยศไปไหน ๆ เกิดมาเป็นชายชีวิตยังไม่ทำลาย ไม่ควรจะประมาทดูหมิ่นกัน เพราะเหตุนั้นจึงได้รับสั่งห้ามเสีย ไม่รับทำด้วย ไม่ให้ข้าในกรมไปช่วย ไม่ยอมให้ไว้พระนามในพระอารามวัดหงส์นี้เลย” จากพระบรมราชาธิบายนี้ แม้จะไม่ทรงกล่าวถึงความขัดแย้งกับพระอุดมปิฎกในฐานะที่เป็นเจ้าอาวาสวัดหงส์รัตนาราม แต่ก็อาจเป็นไปได้ที่พระองค์ไม่ยอมรับการบูรณะวัดหงส์รัตนารามในครั้งนั้น สาเหตุส่วนหนึ่งน่าจะมาจากการขัดแย้งกับพระอุดมปิฎก

อ้างอิงจาก
https://sangkhatikan.com/monk_view.php?ID=14575

ผลงานของพระอุดมปิฎก

พระอุดมปิฎก (สอน) เป็นพระเถระชั้นผู้ใหญ่ที่ใฝ่ใจในการศึกษาเล่าเรียนทางพุทธศาสนา มีความรู้แตกฉานทางพระปริยัติธรรม จนเป็นที่โปรดปรานไว้วางพระราชหฤทัยของพระบาทสมเด็จพระนั่งเหล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓ มาก ท่านได้ปฏิบัติสมณกิจเพื่อจรรโลงพระพุทธศาสนาไว้มากมาย เช่น
๑. เป็นประธานฝังหลักเมืองสงขลา เมื่อ พ.ศ. ๒๓๘๕ พระยาสงขลา (เถี้ยนเส้ง) ได้มีการย้ายเมืองสงขลาจากบ้านแหลมสนมาตั้งใหม่ที่บ้านบ่อยาง คือ เมืองสงขลาในปัจจุบัน ในการฝังหลักเมืองครั้งนั้น ปรากฏตามหลักฐานในพงศาวดารเมืองสงขลา ประชุมพงศาวดารภาคที่ ๕๓ ได้ระบุไว้ว่า พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓ โปรดเกล้า ฯ พระราชทานเทียนชัย หลักชัยพฤกษ์ กับเครื่องไทยทาน และได้อาราธนาสมเด็จเจ้าอุดมปิฎก หรือพระอุดมปิฎก เจ้าอาวาสวัดหงส์รัตนาราม เป็นประธานฝ่ายสงฆ์ พร้อมด้วยพระสงฆ์อันดับ ๘ รูป ฝ่ายพราหมณ์ได้อาราธนาพระครูอัษฎาจารย์ พร้อมด้วยพราหมณ์ ๘ นาย ออกมาประกอบพิธีฝังหลักเมืองสงขลา มุมเมืองกับโรงพิธีพราหมณ์เสร็จแล้วได้ทำพิธีฝังหลักเมืองสงขลา ตรงกับเดือน ๔ ขึ้น ๑๐ ค่ำ เวลาเช้า ๑ โมง กับ ๑๐ นาที
๒. การบูรณะวัดสุนทราวาส ในปี พ.ศ. ๒๓๘๕ ปีเดียวกับที่พระอุดมปิฎกได้ออกมาเป็นประธานฝ่ายสงฆ์ในพิธีฝังหลักเมืองสงขลา ท่านคงได้ถือโอกาสไปเยี่ยมบ้านเกิดที่บ้านสนทรา เมืองพัทลุง และได้พบว่า วัดสุนทราวาส ซึ่งเป็นวัดที่เคยเล่าเรียน นโม ก ข ขอมไทย มาตั้งแต่สมัยเป็นเด็ก อยู่ในสภาพที่ชำรุดทรุดโทรม จึงได้ทำการบูรณะ และสร้างศาสนสถานในวัดขึ้นใหม่ เช่น การสร้างพระอุโบสถแบบเก๋งจีน ตามพระราชนิยมในสมัยรัชกาลที่ ๓ ให้ช่างเขียนภาพจิตรกรรมฝาผนังภายในพระอุโบสถเรื่องพุทธประวัติ ทศชาติชาดก สร้างศาลาการเปรียญและกุฏิสงฆ์ โดยได้รับการอุปถัมภ์ช่วยเหลือจากพระยาพัทลุง (จุ้ย จันทโรจวงศ์)
๓. การแต่งวรรณกรรมเรื่องสุทธิกรรมชาดก ชาวพัทลุงทั่วไปมีความเชื่อกันว่า พระอุดมปิฎก เป็นผู้แต่งวรรณกรรมเรื่องสุทธกรรมชาดกคำกาพย์ ซึ่งเป็นวรรณกรรมที่ใช้สวดกันตามวัดและบ้านเรือนในภาคใต้สมัยก่อน

อ้างอิง
https://sangkhatikan.com/monk_view.php?ID=14575

๒๕.๔.๒๕๖๒

ขุนนางดี ขุนนางเลว ตอน ๑ 
ที่มาจาก
คัมภีร์ฉางต่วนจิง 
ซึ่งได้รับการยอมรับว่าเป็นสุดยอดคัมภีร์รัฐประศาสนศาสตร์
การเมือง การปกครอง การบริหารราชการแผ่นดินแบบจีน

ผู้แต่งได้แบ่ง “ประเภท” ของ “ขุนนางดี” เอาไว้ ๖ ประเภท
๑. ขุนนางราชครู ๒. ขุนนางผู้ยิ่งใหญ่ ๓. ขุนนางจงรักภักดี 
๔. ขุนนางชาญฉลาด ๕. ขุนนางสุจริต ๖. ขุนนางซื่อตรง

ส่วน “ขุนนางเลว” คัมภีร์ “ฉางต่วนจิง” ก็จัดแบ่งเอาไว้เป็น ๖ ประเภทเช่นกัน
๑. ขุนนางกะล่อน ๒. ขุนนางสอพลอ ๓. ขุนนางเพ็ดทูล
๔. ขุนนางโฉดชาติ ๕. ขุนนางปล้นชาติ ๖. ขุนนางล้างชาติ

ยุคนี้ เป็นยุคที่ “บ้านเมือง” ระส่ำระสายมากที่สุด
ในประวัติศาสตร์ มีเรื่องราวจริงๆ เท็จๆ
เรื่องราวใส่ร้ายใส่ความ ยัดเยียด ปรักปรำ
กล่าวหาฝ่ายตรงข้ามที่แย่งชิงอำนาจ
ฝ่ายที่หวงแหนอำนาจก็กระทำทุกวิถีทาง
ใช้ช่องทาง ช่องโหว่ทางกฎหมาย
เล่นงานอีกฝ่าย

เลยเห็นเป็นโอกาสดี นำเรื่องราว “ขุนนางดี ๖ ประเภท”
มาเล่าสู่กันฟัง

เพื่อว่า “ราษฎร” จะได้เป็นแง่คิด
ในการเลือกตั้ง “นักการเมือง” ระดับราชครูเป็นต้น
เข้าสู่สภา ในกรณีที่ปีนี้
“อาจ” มีการเลือกตั้งใหญ่ และเลือกตั้งใหม่เป็นครั้งที่ ๒
พสกนิกรในใต้หล้า ต้อง “ทำใจ” กับดินฟ้าอากาศแปรปรวน

ทั้งนี้เพราะผู้มีอำนาจไม่สามารถ
“ไปต่อ” คือมาถึง “ทางตัน” ไม่อาจเดินหมากเดินเกมการเมือง
ตามแนวที่ตนเองถนัดและช่ำช่องเชี่ยวชาญได้อีกต่อไป

การไล่ล่าฝ่ายตรงข้ามจึงดุเดือด ทวีคูณ พหุคูณ และรุนแรงมากยิ่งขึ้น !

ขุนนางดี ๑ ประเภท ๑ “ขุนนางราชครู”
เป็นขุนนางมีความคิดอ่าน มีวิสัยทัศน์
เห็นในสิ่งที่คนอื่นไม่เห็น
เล็งเห็นเภทภัยต่างๆ ได้ก่อนที่จะปรากฏ
ทั้งยังสามารถ “ดับ” ไฟที่เกิดจากภัยคุกคามนานาชนิด ได้มอดสนิท
เป็นผลให้ “ฮ่องเต้” อยู่เหนือภัยอันตราย และแผ่พระบารมี
แสนยานุภาพออกไปได้เกริกก้องเกรียงไกรขจรขจายไปไกลชั่วกาลนาน

ขุนนางเหล่านี้ ทำงานรับใช้ “ราชสำนัก” เงียบกริบ
ไม่มียศ ไม่มีตำแหน่ง ไม่หวังยกย่อง ไม่ต้องการปูนบำเหน็จ
ไม่คาดหวัง “ดี เด่น ดัง” ใดๆ จากฮ่องเต้ หรือราชสำนัก
เป็นคน “ตงฉิน” “ใจซื่อ” “มือสะอาด” ถือ “ความเที่ยงตรง” เป็นหลัก
พร้อมช่วยราษฎรผู้ยากไร้ ซึ่งถูกกดขี่ กดดัน บีบคั้น เบียดเบียน รังแก
โดยไม่แสดง “หลักฐาน” หรือ “การยกย่อง” ใดๆ
เทียบเท่ากับ “ที่ปรึกษานายกรัฐมนตรี”
ไม่มี “สำนักงานประจำ” ที่แน่นอน ทำงาน “หาข่าว” แบบ “เจาะลึก”
เข้าไปได้ทุกวงการแบบสนิทใจ ไม่เป็นพิษเป็นภัยกับวงการใดๆ
รู้ว่าการใดควรหรือไม่ควร รู้ว่า “ฮ่องเต้” ทำการใดๆ แล้ว
จะเกิด “ผลกระทบ” ตามมาด้านบวกหรือลบ

เสนอ “สาส์น” ถึงฮ่องเต้โดยตรง เป็นการลับเฉพาะ
ทรงไว้วางพระทัยมาก ไม่กินสินบาท คาดสินบน ไม่ทุจริตคอรัปชั่น

ขุนนางระดับสูงสุดนี้ สมัยโบราณเรียกว่า “ท่านราชครู”

ขุนนางดี ๑ ประเภท ๒ “ขุนนางผู้ยิ่งใหญ่”
มีความอ่อนน้อมถ่อมตน เสริมจุดดีสลายจุดด้อยของฮ่องเต้
คอยกราบทูลให้ฮ่องเต้ใช้วิสัยทัศน์อันยาวไกล
ในการบริหารจัดการปกครองแผ่นดินให้สงบร่มเย็น
กล้ากราบทูลบอกเล่าความจริง แม้จะถูกถอดถอนจากยศตำแหน่ง
ก็ไม่นำพา เพียงมุ่งหวังให้ฮ่องเต้ดำเนินราชกิจในแนวทางที่ถูกต้องตีงาม
สมัยราชวงศ์ชิงมีบันทึกเป็นหลักฐานว่าฮ่องเต้คังซีขึ้นครองราชย์
ตั้งแต่พระชันษา ๗ ปี ตลอดระยะเวลา ๖๐ ปีที่ครองราชย์
ราชกิจมากมายตั้งแต่เช้าจรดค่ำ แม้จะอยู่เพียงลำพัง
ก็ทรง “หมวก” คือ “พระมาลา” ตลอดเวลา
ทรงเข้มงวดกับตนเองเป็นอย่างยิ่ง
ตามแนวปฏิบัติในราชสำนัก “ฮ่องเต้ซ่งไท่จู่”
ซึ่งมิได้ฉลองพระองค์เป็นทางการ
และถูกทักท้วงโดย “ขุนนางผู้ยิ่งใหญ่”
ให้เปลี่ยนเครื่องทรงทางการออกว่าราชการ

ขุนนางดี ๑ ประเภท ๓ “ขุนนางจงรักภักดี”
เป็นขุนนางที่ทุ่มเททำงานทั้งวันทั้งคืน
และเสาะแสวงหาคนเก่งคนดีคนมีความรู้คนมีความสามารถ
มารับใช้ “ฮ่องเต้” โดยไม่เห็นแก่ความเหนื่อยยากลำบาก
มักยกตัวอย่าง “บอกเล่า” เรื่องราวฮ่องเต้ ขุนนาง และแบบอย่างที่ดี
ของ “ผู้นำ” ในอดีต ให้ฮ่องเต้รับฟัง เพื่อเป็นแบบอย่าง ตัวแบบ
และแนวปฏิบัติที่ดี

ขุนนางประเภทนี้ ทำงานหามรุ่งหามค่ำ ไม่ค่อยได้พักผ่อน
มีเวลาพักผ่อนไม่เพียงพอ เนื่องจากนอกดึกตื่นเช้า
ในราชวงศ์ชิงตอนต้น มีกฎมณเฑียรบาล กำหนดว่า
หลังตื่นบรรทมในช่วงเช้า ฮ่องเต้จะต้อง “อ่าน”
บันทึกประวัติศาสตร์ของรัชกาลก่อนๆ
เพื่อเรียนรู้ประสบการณ์บริหารบ้านเมืองของบรรพชน
บทเรียนประวัติศาสตร์ มีความสำคัญยิ่งยวด
ไม่ว่าจะอ่านจนขึ้นใจเพียงใด ก็ต้องอ่านซ้ำแล้วซ้ำเล่า
เพื่อซึมซับประสบการณ์เต็มที่  และกระตุ้นให้เกิด
ความคิดอ่านที่เป็นประโยชน์ ขุนนางที่ใช้ความรู้จาก
ประวัติศาสตร์มาช่วยเหลือฮ่องเต้อยู่เป็นประจำ
ถือได้ว่าเป็นขุนนางผู้จงรักภักดี
ไม่ทำให้ “ฮ่องเต้” เสียหน้า

สมัยราชวงศ์เว่ย ขุนนางนามว่า “เฉินฉิน”
มีความรู้และคุณธรรม มีชื่อเสียงมาก
เขาไม่เคยกล่าวถึง “ข้อผิดพลาด” ของฮ่องเต้
แม้เพียงครั้งเดียว ไม่ท้วงติงฮ่องเต้ซึ่งหน้าให้เสียหน้า
ไม่ทำให้ฮ่องเต้กระอักกระอ่วนกลืนไม่เข้าคายไม่ออก
ไม่ทำตัวให้โดดเด่นในเหล่าขุนนางว่าสามารถจับผิดฮ่องเต้ได้
ไม่โพนทะนาความผิดพลาดของฮ่องเต้ต่อหน้าคนอื่น
ใช้วิธีส่ง “สาส์นลับ” ให้ฮ่องเต้อ่านในที่ลับ
ไม่เคย “บอก” ฮ่องเต้ตัวต่อตัวถึงเรื่องราวต่างๆ ที่ทำให้ฮ่องเต้อับอาย

ตลอดรัชสมัย ฮ่องเต้รับสาส์นลับถึง ๑๐ กว่าครั้ง
แต่ไม่เคยมีข้าราชบริพารคนใดในราชสำนักล่วงรู้ความลับในสาส์น
เพราะขุนนาง “เฉินฉิน” ไม่ได้ “อวดอ้าง”

ขุนนางดี ๑ ประเภท ๔ “ขุนนางชาญฉลาด”
มีสายตาแหลมคม มองเห็นเหตุแห่งความสำเร็จและล้มเหลว
สามารถช่วยเหลือค้ำบัลลังก์ฮ่องเต้แต่ต้น
ช่วยอุดช่องโหว่ปัญหาการบริหารราชการแผ่นดินในด้านต่างๆ
แปร “หายนะ” เป็น “ชัยชนะ”
เปลี่ยน “วิบัติ” เป็น “สมบัติ”
ฮ่องเต้รับสั่งคำเดียว ก็คิดต่อได้ถึง ๑๐ โครงการ
ช่วยสนองงานโดยละเอียดรอบคอบ
ไม่เปิดช่องโหว่ภายหลังจนเป็นที่ระคายเคืองเบื้องพระยุคลบาท
วางแผนรับมือป้องกันแก้ไขมีแผนสำรองแผนฉุกเฉินไว้ครบครัน
แม้ไม่มั่นใจเต็มร้อย แต่ก็ลงมือทำเต็มที่

ฮ่องเต้ที่มีขุนนางชาญฉลาด จะไม่กลุ้มพระทัยตลอดรัชกาล

ขุนนางดี ๑ ประเภท ๕ “ขุนนางสุจริต”
ไม่โลภโมโทสัน รับมอบหมายให้ทำงานต่างพระเนตรต่างพระกรรณ
ก็ลงมือทำงานรับสนองพระบรมราชโองการสุดความสามารถ
ไม่รับของกำนัล มีคนจ่ายใต้โต๊ะก็ไม่รับ ใช้ชีวิตสมถะ สันโดษ
ถือว่าเป็นขุนนางใจซื่อ มือสะอาด คนทั่วไปยกย่อง
ฮ่องเต้อยากได้ขุนนางประเภทนี้ไว้รอบตัวจำนวนมาก
ขุนนางประเภทนี้ เคารพกฎหมาย เคร่งครัดในระเบียบวินัยคำสั่ง
แต่ก็นับว่าหายากยิ่งนัก นานๆ จะเจอขุนนางประเภทนี้สักคน

ขุนนางดี ๑ ประเภท ๖ “ขุนนางซื่อตรง”
ในยามบ้านเมืองวิกฤต ผู้คนในชาติแตกแยกความคิดเห็นเป็นกลุ่มๆ
ไม่มีใครฟังใคร ถือสี ถือเสียง พวกเรา พวกเขา
ฮ่องเต้เองก็ไม่พร้อมลงมารับฟัง “ปัญหา” ข้างถนน ด้วยพระองค์เอง
คนพูดความจริงมีน้อย มีแต่คนตอแหล ตีหน้าเศร้าเล่าความเท็จ

สภาวะมุสา ตลบตะแลง ตีหน้าเศร้า เล่าความเท็จ ในศาลาโกหก
พูดเอาดีใส่ตัว พูดเอาชั่วโยนใส่คนอื่นให้รับเคราะห์กรรมแทน
มีให้เห็นทั่วทุกหย่อมหญ้า ไม่มีใครรู้ว่าใครคนจริงใครคนอาสัตย์อาธรรม์
ผู้ดีเดินตรอก ขี้ครอกเดินถนน คนชั่วได้ดี คนดีติดคุกเพราะทำดี
มีปรากฏเป็นอันมาก

ไม่มีใครกล้าท้วงติงสิ่งที่ฮ่องเต้ตัดสินพระทัย

ขุนนางประเภทนี้พร้อมเผชิญหน้าฮ่องเต้ กราบทูล และชี้แจง
ข้อผิดพลาดในการบริหารราชการแผ่นดิน เป็นคนตรงที่จะยอมขัดใจ
ขัดคอ และยอมเสี่ยงตาย เพื่อผลประโยชน์ประเทศชาติเป็นสำคัญ
แม้ในยามที่ฮ่องเต้ทรงพิโรธอย่างรุนแรง  ไม่ประจบสอพลอ
มุ่ง “สามัคคี” ระหว่างฮ่องเต้ ราชสำนัก ขุนนาง อำมาตย์ และราษฎร
ตลอดทั้งสมณชีพราหมณ์ ให้มีความปรองดอง เป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน

จบตอน ๑
ต่อตอน ๒
ขุนนางเลว ๖ ประเภท
ในวันอื่น

เรื่องเล่า “ขุนนางดี” “ขุนนางเลว”
ผมนำเรื่องราวจริงจาก “จีน”  ซึ่งเล่า่โดย “ก่อศักดิ์ ไชยรัศมีศักดิ์”
หนังสือ CEO สอนน้อง
ฉบับพิมพ์เดือนสิงหาคม ๒๕๕๑
โดยสยามอินเตอร์บุ๊คส์

ผมสรุปความมาเล่าต่อ
และปรับสำนวน “ภาษาไทย”
ให้เป็นเรื่องเล่าในสไตล์ผม
ซึ่งเน้นรวบรัด กระชับ จับความว่องไว เข้าใจง่าย

หนังสือเล่มนี้น่าอ่าน
เพราะ “พลิกความคิดล้ำค่า” ของประธานเจ้าหน้าที่บริหาร CEO
ร้านสะดวกซื้อ 7-11
องค์กรระดับแนวหน้าที่มีพนักงานกว่า ๑๐๐,๐๐๐ คน

หนังสือเล่มนี้
ปัจจุบันเป็นหนังสือเก่า
หาอ่านยากแล้ว

——-